Bugun...


Bülent ÇEBİN


facebook-paylas







Elektrik Piyasasında Revize Edilen Anlaşmalar Sorunu
Tarih: 10-03-2017 16:10:00 Güncelleme: 10-03-2017 16:16:00


Artık birçok ticari ve sanayi işletme özel bir elektrik şirketi üzerinden indirimli olarak bu hizmeti tedarik ediyor. Daha önceki bazı yazılarda nasıl elektrik teklifi toplanacağını anlatmıştık. Bu yazıda, imzaladığınız elektrik satış sözleşmenize dikkat etmezseniz başınıza neler gelebileceği anlatılmak istenmiştir. Tedarikçiniz fiyatı neden revize etmek ister? Fiyatınız revize edilirse neler yapabilirsiniz gibi sorulara cevap bulmaya çalışacağız. Bunu yaparkende elimden geldiğince objektif olmaya çalışacağım.

2017 yılının zor bir sene olacağı 2016'dan belliydi. YEKDEM'e dahil olan sayısı 15.000 MW'ı geçti. Yekdem, elektrik satışında önemli bir maliyet etkisi oluşturur. YEKDEM'e dahil olan santral sayısı ne kadar artarsa bu santrallere ödenecek ücretler dolayılı olarak maliyete etki eder.

Aslında Geçen seneki yıllık YEKDEM ortalaması 24,36 TL/ MW olurken bu sene YEKDEM maliyetinin beklentisi 45 TL / MW'lara çıkmıştır. Bunda Dolar kurunun etkiside büyüktür. 15 Temmuz Askeri Darbesinin etkilerinin yeni görülmeye başladığı sonbahar aylarında dolar kurunun ciddi olarak artması bütün maliyetleri alt üst etti. Aşağıda geçen sene gerçekleşen YEKDEM bedelleri ve PTF dediğimiz Piyasa Takas Fiyatı rakamları ve yıllık ortalamalarını görebilirsiniz.

 

 

Yekdem'in durumu böyleyken kış aylarının çok soğuk geçeceği söylentileri dolaşmaya başlamıştı. Havaların soğuk olmasıda fiyatı etkileyen etkenlerden biridir. Doğalgaz ülkemizin elektrik fiyatlarını etkileyen önemli bir unsurdur. Her kış başında bir doğalgaz krizi yaşanır. Havalar soğuyunca gaz tüketimi artar ve doğalgaz arzı yeterli olmayınca BOTAŞ kısıntıya gider. Elektrik santrallerine giden gaz kesilir. Böyle olunca ya ikincil yakıta geçilir ki bu maliyetleri arttıracaktır ya da santraller durur. Bilindiği üzere doğalgaz konusunda sıkıntılı bir ülkeyiz. Öncelikli olanlar konutların ısınmasıdır. Dolayısı ile evimizde kullandığımız doğalgazda sorun olmasın diye bu uygulama gerçekleşir.

 

Bunların yaşandığı dönemde arıza sebebi ile devreden çıkan santraller durumu daha da sıkıntılı hale getirmiştir. Ayrıca çok ciddi üretim kapasitesine sahip İçdaş, Eren, Atlas gibi ithal kömürden elektrik üreten şirketlerin maliyetleri ciddi anlamda artmıştır. İthal kömür için ek vergi çıkartıldığı gibi 56 $/ton civarında olan ithal kömür fiyatları 90$'ların üzerine çıktı.

Ancak neden bilinmez bazı şirketler 2016 Kasım ayında halen 20 Bin - 30 Bin TL fatura ödeyen yerlere 0,169 - 0,170 gibi fiyatları verdiklerini görüyor ve başınıza gelecek var diye düşünüyorduk. Bir önceki sene PTF (Piyasa Takas Fiyatı) oldukça düşük seyrettiği için mi böyle davrandılar yoksa YEKDEM tarifeye eklenirde büyük bir maliyet kaleminden kurtuluruz diye düşündüler bilemiyoruz. Ancak düzgün ticaret yapan lisans sahibi elektrik şirketleri gibi aklı başında olan piyasa uzmanlarının sorduğu bir soru vardı. Ancak cevap bir türlü bulunamadı. Çünkü makul bir açıklaması yoktu.

 

"Bu fiyatları veren lisans sahibi elektrik şirketleri bizim bilmediğimiz neyi biliyordu?"

 

Ancak teklif toplayan şirketler fener görmüş tavşan gibi donakalıyor ve hemen sözleşme imzalama aşamasına geçiyorlardı. Ancak gözden kaçak bir nokta vardı. En iyi fiyat en iyi anlaşma değildi. Çok iyi bir fiyat teklifi almış olsanız bile sözleşme arasına sıkıştırılmış ve sizin fark edemeyeceğiniz maddeler teklif edilen indirimleri fazlasıyla geri alabileceği gibi işine gelmediği anda sizleri portföyden çıkarabilirlerdi. Öyle sözleşmeler vardı ki en ufak bir gelişmede fiyatı revize edebildiği gibi sizin buna bir itirazda bulunmanıza da engel oluyordu. Böylelikle % 20 indirim ile yaptığınız anlaşma bir anda %10'lara veya aşağılarına inebiliyordu. Bu detayları görmeyen avukatlar, mühendisler o kadar çok ki bana inanmakta zorlanırsınız. Ancak bunların hepsi gerçektir.

 

Elektrik piyasasının karmaşıklığı, değişken yapısı, olağan üstü gelişmeler gebe olması sebebi ile piyasanın % 90'ı sözleşmesine fiyat değişikliğine izin veren eskalasyon maddesi koyarlar. Koymayan sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Diğer bir ihtimal ise satın alma gücü çok yüksek olan şirketler kendi kurallarını kendi belirler. Bizim gibi danışmanlara hazırlattığı sözleşmelerde hiçbir fiyat değişikliğe izin vermezler. Bazı şirketler bu maddeleri gerçekten majör olaylar için kullanırken bazıları bunu kötü niyetli kullanır. İlk ay size anlaşma oranı üzerinden fatura keserken bir sonraki ay "maliyetler değişti" bu ayki fiyatına 20 kuruş zam yaptım der. Buda indiriminizin yaklaşık % 9,5 buharlaşması demektir.

 

Peki bu fiyatları veren şirketler hizmetin sürdürülebilir olmadığını bilmiyorlar mıydı?

 

Bu sorunun iki türlü cevabı var.

  • Maliyet hesabı bilmiyor ve çok yanlış öngörülerde bulunuyorlar
  • İmzayı atsın nasıl olsa istediğim zaman fiyatı değiştirebilirim düşüncesinde olmaları

Aralık ayında gerçekten elektrik piyasasında önemli bir kriz yaşandı ve bildiğim kadarı ile EPDK ilk defa elektrik fiyatlarına tavan fiyat uygulaması getirdi. Bu fiyatların kontrolsüz şekilde yükselmesine engel oldu. Ancak bu bile birçok şirketin portföy boşaltmasına, temerrüde düşmesine veya müşterileri ile ciddi sorunlar yaşamasına engel olamadı. Hatta sektörün en mağdurları olan (!) OSB'leri EPDK Başkanı'na taşıdı "Mağduruz Ağabey"

Önemli bir kriz yaşanmasa bile bu fiyatlar ile bir yıllık elektrik tedarik etmenin mümkün olmayacağı biraz akıllı olan herkes tarafından konuşuluyordu. Ben bile teklif edilen fiyatlara inanamadım. Her sektörün kendine göre profil maliyeti var. Gecesi %10'u geçmeyen bir AVM'ye 0,175 kr/kW, gecesi %5'i geçmeyen diyaliz merkezine 0,184 fiyat veren bir elektrik şirketinin kara para aklamıyorsa bundan para kazanamayacağı ve zarar edeceği nettir. Konudan uzak olanlar bunu anlamlandıramıyabilir gece tüketiminiz ne kadar az ise profil maliyetiniz o kadar yükselir. Yani iyi fiyat bulamazsınız.

Bütün bunlar oldu ve bir şekilde sözleşme imzaladınız ve elektrik piyasasındaki kriz herkesi sıra ile çarpmaya başladı ve ansızın size kadar geldi. Tedarikçiniz kapınız çalar. "Artık bu fiyatlarla sürdürülebilir hizmet vermemiz mümkün değildir!" Yapmaya ya!

 

Fiyatınız revize edilmek isteniyorsa ne yapmanız gerekir?

 

En başta daha önce okumadığınız sözleşmenizi güzelce bir okuyun. Daha önce okuduysanız olsun bir kez daha okuyun. Satış fiyatının değişmesine izin veren aşağıdaki gibi metinler var mı bulmaya çalışın. Aşağıdaki metin lisans sahibi güzide bir elektrik şirketinden alınmıştır. Bunun gibi bezer maddeler sıklıkla vardır. Şirket ismi silinmiştir. O kendini bilir zaten ancak yalnız olmadığınızda siz bilin.

"Ayrıca piyasa çöküşü (Türkiye organize elektrik piyasasında arz ve talebin kesişememesi veya arz açığı oluşması) yaşanması durumunda gün öncesi piyasası veya diğer piyasalardaki maliyetlerin artması sonucu oluşacak bu sözleşmenin konusu olan elektrik enerjisi perakende fiyat artışı da MÜŞTERİ tarafından ödenecektir. Özellikle şu durumlarda ........ ELEKTRİK ilgili maliyetleri MÜŞTERİ’ye kısmen veya tamamen yansıtabilecektir: ....... ELEKTRİK’in enerji alış maliyetlerinde oluşacak değişimler (Gün öncesi, gün içi ve dengesizlik fiyatları, elektrik toptan satış fiyatları, sıfır bakiye düzeltme kalemi YEKDEM, vb. sistem kullanımına ilişkin olarak ...............' a yansıtılan maliyetler), TEDAŞ tarifelerinde oluşacak değişiklikler, Mevzuat değişiklikleri ile teminat veya yeni masraf, vergi, fon, harç vs. kalemlerin getirilmesi, doğrudan veya dolaylı olarak .......... ELEKTRİK’in alım fiyatını etkileyen her türlü değişiklik." 

Eğer yukarıdaki gibi bir metin sözleşmenizde yer alıyorsa "Tebrikler" gölü yemişsiniz.

 

Önce yukarıdaki maddeyi bir irdeleyelim!

 

Yukarıdaki şirket köklü bir enerji şirketi ve bilinen bir markadır. Sadece ilgili maddeye bakarsak "Piyasa Çöküşü" bu tespiti kim yapacak. Yani bana göre piyasa çökmemişse ne olacak? Sen belki büyük hatalar yaptın, çok zarar ettin ve piyasanın yanıp yıkıldığını söylüyorsun. Ancak belkide bu belkide elektrik şirketinin basiretsizliği sebebi ile gerçekleşti. Dolayısı ile ucu açık bir yorum.

 

" Gün öncesi piyasalarda ve diğer piyasalarda maliyetlerin ... elektrik enerjisi perakende fiyat artışı müşteri tarafından ödenecektir." Elektrik piyasalarında fiyatlar saatlik, günlük, haftalık, aylık değişebilir. Fiyatlar yükseleceği gibi tam tersine düşebilir. Yine sormak isterim. Fiyatın düşmesi ve yükselmesi konusunda baz alınacak kriter nedir? 0,120 kr'tan 0,121 kuruşa çıkmasıda fiyat artışı olarak değerlendirilebileceği gibi 0,120 kr'tan 2.000 kr'a çıkmasıda fiyat yükselmesidir. Görünen o ki baktığın yere göre fiyat artışına ilişkin değerlendirme ciddi şekilde değişebiliyor.

"enerji alış maliyetlerinde oluşacak değişimler (Gün öncesi, gün içi ve dengesizlik fiyatları, elektrik toptan satış fiyatları, sıfır bakiye düzeltme kalemi YEKDEM, vb. sistem kullanımına ilişkin olarak ...............' a yansıtılan maliyetler) Ben enerji ticaretinde uzman değilim ama dengesizlik fiyatları diye birşeyi ilk defa duydum. Benim bildiğim kadarı ile dengesizlik sizin tahmin ettiğiniz ile gerçekleşen tüketim sebebi ile enerji alım maliyetlerinde oluşan maliyettir. Dengesizlik fiyatları diye bir tarife mi var? Bunu tüketici olarak takip edebileceğiniz bir yer mi var? Tedarikçiniz öyle diyor diye bunu kabul mu etmeliyiz? Boğaz köprüsünün sahibide benim, bana para ödeyin desem banada ücret ödersiniz siz o halde, doğru mu? Sıfır Bakiye Düzeltme Kalemi demiş, işi elektrik satmak olan bir şirket bahsi geçen bedelin 2016 Ocak ayında elektrik şirketlerinin maliyetinden çıkartılarak tarifiye eklenmiştir. Aradan bir seneden fazla zaman geçmiş bu arkadaşların haberi yok. Böyle bir şirketten elektrik mi alacaksınız? Oraya YEKDEM diye birşey yazmış. Kazığın büyüğü burada demek. Tebrikler sizde elektrik piyasasındaki mağdurlar arasına karıştınız demek. Sistem kullanımına ilişkin maliyetler derken evinin kirası artarsa onuda yansıtmadığına şükretmelisiniz.

TEDAŞ tarifelerinde oluşacak değişiklikler, Mevzuat değişiklikleri ile teminat veya yeni masraf, vergi, fon, harç vs. kalemlerin getirilmesi, doğrudan veya dolaylı olarak .......... ELEKTRİK’in alım fiyatını etkileyen her türlü değişiklik." Bu arkadaşların işi elektrik ama TEDAŞ tarifesi diye birşeyin kalmadığını unutmuş olmalılar. Ulusal Elektrik Tarifesi vardır ve her üç ayda bir EPDK tarafından açıklanır. Bu arkadaşlara kalırsa mevzuat değişiklikleri, kıyamet senaryoları, Mustafa Keser'in başbakan olma ihtimali, kayınvalidelerin haftasonu yatıya gelmeleri, Aziz Yıldırımın Fenerin başında kalma ihtimali bla bla bla diye gidiyor. Ben buna ancak ayıp derim. Bu karşı tarafı komple saf yerine koymaktır. Bu karşı tarafa "seni her an kazıklayabilirim hazır ol" demektir.

 

Peki olan olmuş. Kurtarmaya bakalım. Şimdi ne yapmalısınız?

 

Sözleşmenizde bu şekilde maddeler bile olsa izlenen süreçlere dikkat etmek gerekir. Sözleşmedeki tebligat hükümleri büyük önem taşır. Eğer elektrik tedarik fiyatınız yukarıdaki bir maddeye dayandırılarak değiştirilmek isteniyorsa "Sözleşmeye uygun olarak tebligat yapıldımı?" bunu kontrol edin.

Bu kadar basit hata olur mu demeyin; öyle de güzel oluyor ki! Türkiye'nin en büyük lisans sahibi elektrik şirketlerinden biri olduka yüksek fatura ödeyen ve bizim temsil ettiğimiz bir elektrik abonesine aynen böyle yaptı. Fiyat revizesine ilişkin talebini önce telefon ile bildirdi ve onay istedi. Sonra mail göndererek maile onay verilmesini istedi. Bunlar gerçekleşirken bizim sözleşmeyi fesih etme hakkımız vardı. Ancak fesih etsek ne olur? Piyasada teklif verebilen şirket yoktu. Sözleşmemizde şöyle yazıyordu. Kısaltarak yazıyorum "Piyasa şartları bozulursa fiyat değişikliği ile ilgili görüşmeler yapılır bir ay içerisinde uzlaşmaya varılamazsa sözleşme tazminatsız fesih olur" Ancak bize halen sözleşmeye uygun bir fiyat değişiliği talebi gelmemişti.

Dolayısı yapılan bu hatayı lehimize kullandık ve oldukça iyi bir fiyattan aldığımız elektriği bir ay kadar daha aynı şartlarda aldık. Bu şekilde müşterimizin çıkarlarını korumuş olduk. Bir aydan ne olacak demeyin, rakamlar çok büyük miktarlarda olunca bir ayın önemi çok önemli olabiliyor. En sonunda biz noter üzerinden tebligat çekerek sözleşmeye uygun davranılmasını talep ettik. Sonra süreç normal şekilde ilerledi.

Fiyat değişikliği hakkı sözleşmede verilmiş olsa bile buna ilişkin bildirim "Tebligat Hükümleri"ne uygun yapılmadığı için işin nelere geldiğini görebilirsiniz. Sonuç itibari ile şeytan ayrıntıda gizlidir. Elektrik piyasası giderek derinleşiyor. Elektrik satın alması ve elektrik tedarik hizmetlerin uzman olmayan kişilerce takip edilmediği durumda kazançtan çok kayba yol açacağı açıktır. Dolayısı ile sadece elektrik faturası görüp enerji mevzuatı ve piyasası hakkında uzman olduğunu iddia edenler komik olmaktan öteye gidemeyeceklerdir. Elektrik mühendisliği ayrı bir konu enerji piyasası farklı bir konudur. Tabiki elektrik mühendisi olan kişilerin sektörde daha başarılı olacağı açıktır. Ancak enerji kimlik belgesi, enerji yönetici belgesi ya da bir tesiste mühendis olarak çalışan kişilerin elektrik konusunda uzman olduğunu iddia etmesi sektör oyuncuları tarafından espiri malzemesi olacaktır. Ne yazık ki sektörde bu konuda çok sayıda örnek mevcuttur. Herkes her konuda bilgili olamaz. Bilgiye saygı göstermek gerekir.

 

 

 





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
VİDEO GALERİ
  • SOCAR TÜRKİYE 8 MART DÜNYA KADINLAR GÜNÜ
    SOCAR TÜRKİYE 8 MART DÜNYA KADINLAR GÜNÜ
  • İzlanda jeotermal enerji şirketi Kanal Alterra Power'in Çalışmaları 2
    İzlanda jeotermal enerji şirketi Kanal Alterra Power'in Çalışmaları 2
  • İzlanda jeotermal enerji şirketi Kanal Alterra Power'in Çalışmaları
     İzlanda jeotermal enerji şirketi Kanal Alterra Power'in Çalışmaları
  • Bir dağın tepesine nasıl büyük rüzgar türbini getirilir ?
    Bir dağın tepesine nasıl büyük rüzgar türbini getirilir ?
  • İBRADI GES - Şebekenden bağımsız (OffGrid 50kWp)
    İBRADI GES - Şebekenden bağımsız (OffGrid 50kWp)
  • Dudgeon Offshore Wind Farm : AÇIK DENİZ RÜZGAR ENERJİSİ ( STATOİL )
    Dudgeon Offshore Wind Farm : AÇIK DENİZ RÜZGAR ENERJİSİ ( STATOİL )
  1. SOCAR TÜRKİYE 8 MART DÜNYA KADINLAR GÜNÜ
  2. İzlanda jeotermal enerji şirketi Kanal Alterra Power'in Çalışmaları 2
  3. İzlanda jeotermal enerji şirketi Kanal Alterra Power'in Çalışmaları
  4. Bir dağın tepesine nasıl büyük rüzgar türbini getirilir ?
  5. İBRADI GES - Şebekenden bağımsız (OffGrid 50kWp)
  6. Dudgeon Offshore Wind Farm : AÇIK DENİZ RÜZGAR ENERJİSİ ( STATOİL )
VİDEO GALERİ
YUKARI kusadasi escort