Avrupa’da rüzgar enerjisi yatırımları hız kazanırken, kullanım süresi sona eren türbinlerin geleceği de sektörün önemli gündemlerinden biri haline geldi. İsveç merkezli enerji şirketi Vattenfall, türbin parçalarını yaşam alanlarına ve farklı ürünlere dönüştüren projelerle bu soruna yeni çözümler arıyor.
Avrupa, 2026’nın ilk yarısında 8,8 gigavatlık yeni rüzgar enerjisi kapasitesini devreye aldı. WindEurope verilerine göre kurulu güçte geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 30 artış sağlandı. Eklenen kapasitenin yaklaşık 7 milyon hanenin elektrik ihtiyacını karşılayabileceği ve yılda 25 LNG tankerine denk gelen fosil yakıt ithalatının önüne geçebileceği hesaplanıyor.
Yeni yatırımların artmasıyla birlikte, ömrünü tamamlayan türbinlerdeki büyük ve dayanıklı parçaların nasıl değerlendirileceği sorusu daha çok önem kazanıyor.
TÜRBİNİN MAKİNE BÖLÜMÜ YAŞAM ALANINA DÖNÜŞTÜRÜLDÜ
Vattenfall ile tasarım stüdyosu Superuse tarafından yürütülen çalışmada, daha önce Avusturya’daki bir rüzgar türbininde kullanılan makine bölümü küçük bir eve dönüştürüldü.
Türbinin mekanik ve elektrikli ekipmanlarını koruyan “nacelle” adlı bölüm, 4 metre genişliğe, 10 metre uzunluğa ve 3 metre yüksekliğe sahip. Kullanım dışı kalan yapı yeniden tasarlanarak mutfak, banyo ve yaşam alanı bulunan bir eve çevrildi.
Yaşam alanına dönüştürülen türbin parçasında ısı pompası, güneş panelleri ve güneş enerjili su ısıtma sistemi de kullanıldı. Böylece türbinin eski bir parçası, enerji ihtiyacının bir bölümünü yenilenebilir kaynaklardan karşılayan bağımsız bir yapıya kavuştu.
57 TÜRBİN KANADI OTOPARKIN CEPHESİNDE KULLANILDI
Türbin parçalarının ikinci kez kullanılması küçük ev projesiyle sınırlı kalmadı. Danimarka’daki bir kara rüzgar santralinin 2023 yılında hizmet dışı bırakılmasının ardından tesisteki 57 türbin kanadı farklı bir projeye taşındı.
Kanatlar, İsveç’in Lund kentinde bulunan çok katlı bir otoparkın dış cephesinde yapı elemanı olarak değerlendirildi. Eski kanatların güneş paneli çerçevelerinde ve dağ kayağı üretiminde kullanılmasına yönelik çalışmalar da sürdürülüyor.
Söz konusu projeler henüz büyük miktardaki türbin atığını tek başına ortadan kaldırabilecek ölçekte değil. Ancak çalışmaların, kullanım ömrünü tamamlayan parçalar için yeni değerlendirme alanlarının geliştirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
TÜRBİN KANATLARININ GERİ DÖNÜŞÜMÜ KOLAY DEĞİL
Rüzgar türbini kanatları, sert hava koşullarına uzun yıllar dayanabilmeleri amacıyla güçlü ve çok katmanlı bir yapıda üretiliyor. Uzunlukları 50 ila 100 metre arasında değişebilen kanatlar, yaklaşık 25 yıl boyunca çalışabilecek şekilde tasarlanıyor.
Cam elyafı, karbon elyafı, epoksi reçine, balsa ağacı, metal ve çeşitli dolgu malzemelerinin birlikte kullanılması kanatlara yüksek dayanıklılık kazandırıyor. Ancak bu bileşenlerin birbirinden ayrılmasının zor olması, geri dönüşüm sürecini hem teknik hem de ekonomik açıdan güçleştiriyor.
Vattenfall, kompozit malzemelerde 2030 yılına kadar yüzde 100 döngüselliğe ulaşmayı hedefliyor. Bu kapsamda yeniden kullanım, farklı bir amaçla değerlendirme, yenileme ve geri dönüşüm seçenekleri üzerinde çalışılıyor.
KANATLARDAN YENİ MALZEMELER ELDE EDİLİYOR
Mevcut uygulamalarda eski kanatlar mekanik işlemlerle parçalanarak kompozit parçacıklara ayrılıyor. Ortaya çıkan malzemeler, yeni ürünlerin üretiminde dolgu bileşeni olarak değerlendirilebiliyor.
Piroliz olarak adlandırılan termal işlemde ise yüksek sıcaklıktan yararlanılarak elyafların ve diğer ikincil malzemelerin geri kazanılması amaçlanıyor. Daha yüksek değerli bir geri dönüşümün mümkün olmadığı durumlarda kanatlar enerji geri kazanımında veya çimento üretiminde kullanılabiliyor.
Geri dönüşüm yatırımlarının büyümesinin önündeki engellerden birini de kullanım dışı kalan kanatların düzenli bir tedarik akışı oluşturmaması meydana getiriyor. Avrupa’nın ilk büyük rüzgar santrallerindeki türbinlerin önümüzdeki yıllarda kullanım ömürlerini tamamlamasıyla geri dönüştürülecek kanat miktarının artacağı öngörülüyor.
YENİ KANATLAR SÖKÜLEBİLİR MALZEMELERLE ÜRETİLİYOR
Türbin üreticileri, kanatların kullanım ömrü sona erdiğinde nasıl ayrıştırılacağını artık tasarım aşamasında dikkate almaya başladı. Siemens Gamesa tarafından geliştirilen RecyclableBlade teknolojisi bu yaklaşımın örnekleri arasında bulunuyor.
Vattenfall’ın Hollanda’daki Hollandse Kust Zuid açık deniz rüzgar santralinde kullanılan bu kanatlarda, düşük sıcaklıkta ve hafif asidik bir çözelti içinde çözünebilen özel reçine bulunuyor.
İşlem sırasında reçine; cam elyafı, karbon elyafı, plastik, ahşap ve metalden ayrılabiliyor. Malzemelerin özelliklerini büyük ölçüde koruması, geri kazanılan bileşenlerin daha yüksek nitelikli yeni ürünlerde kullanılmasının önünü açıyor.
