Lisanssız güneş enerjisi santrallerinde (GES) 10 yıllık YEKDEM süresinin dolması ile başlayacak yeni dönem netleşti. Yenilenebilir Enerji Uzmanı Ali Rıza Öner, Resmi Gazete’de yayımlanan 11415 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın sektörde uzun süredir beklenen sorulara yanıt verdiğini belirterek, “Üretim devam edecek, satış mümkün olacak; ancak gelir modeli değişiyor” dedi.
LİSANSSIZ GES’LER İÇİN BELİRSİZLİK SONA ERDİ
Türkiye güneş enerjisi sektöründe uzun süredir yanıt bekleyen konulardan biri, 10 yıllık YEKDEM süresini tamamlayan lisanssız üretim tesislerinin geleceğiydi.
Sektörde en çok merak edilen başlıklar, bu tesislerin üretime devam edip edemeyeceği, ihtiyaç fazlası elektriğini satıp satamayacağı ve satışın hangi fiyat üzerinden yapılacağıydı.
Resmî Gazete’de yayımlanan kararla bu sorulara ilişkin çerçeve netleşti. Buna göre, 10 yıllık destekleme süresi dolan lisanssız üretim tesisleri üretime devam edebilecek ve belirlenen şartlarda fazla elektriğini satabilecek.
GELİR MODELİ DEĞİŞİYOR
Yeni kararla birlikte lisanssız GES’lerde eski destekleme modelinden farklı bir gelir yapısına geçiliyor.
Saatlik mahsuplaşma sonrasında şebekeye verilen ihtiyaç fazlası enerji için ödenecek bedel, ilgili tesis tipinin güncel YEKDEM fiyatının yüzde 90’ı olacak. Ancak bu bedel, hiçbir saatte ilgili saatin piyasa takas fiyatını aşamayacak.
Haziran 2026 GES fiyatı üzerinden yapılan hesaplamaya göre 2,7079 TL/kWh olan fiyatın yüzde 90’ı, 2,4371 TL/kWh azami bedele karşılık geliyor.
Yenilenebilir Enerji Uzmanı Öner, yeni fiyat formülünün yatırımcı açısından kritik olduğunu belirterek, “Bu bir taban değil, tavan fiyat. GES üretiminin yoğunlaştığı öğle saatlerinde PTF’nin düşmesi, gerçekleşen ortalama geliri aşağı çekebilir.” değerlendirmesinde bulundu.
PTF SINIRI GELİRİ DOĞRUDAN ETKİLEYECEK
Yeni dönemin en kritik başlıklarından biri, piyasa takas fiyatı sınırı olacak.
Güneş enerjisi üretiminin yoğunlaştığı öğle saatlerinde piyasa takas fiyatlarının düşmesi, tesislerin elde edeceği ortalama geliri doğrudan etkileyecek.
Bu nedenle kağıt üzerinde YEKDEM fiyatının yüzde 90’ı olarak görülen referans fiyat, fiili gelirde daha düşük seviyelere inebilecek. Güneş üretiminde kanibalizasyon etkisi, artık gelir modelinin doğrudan parçası haline gelecek.
AYNI ÖLÇÜM NOKTASINDA ÜRETİLEN ELEKTRİĞİN TAMAMI SATILABİLECEK
Karara göre, tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasında bulunan lisanssız üretim tesislerinde üretilen elektriğin tamamı satışa konu edilebilecek.
Tüketim tesisiyle farklı ölçüm noktasında bulunan tesislerde ise satış, ihtiyaç fazlası elektrikle sınırlı olacak. Bu miktar Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından belirlenecek.
Belirlenen sınırın üzerinde sisteme verilen elektrik ise YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak değerlendirilecek.
EPDK DÜZENLEMESİ BELİRLEYİCİ
Yeni dönemde EPDK’nın yapacağı ikincil düzenlemeler, uygulamanın şekillenmesinde kritik rol oynayacak.
Özellikle farklı ölçüm noktasındaki tesislerde satışa konu edilebilecek ihtiyaç fazlası elektrik miktarının nasıl belirleneceği, yatırımcıların gelir projeksiyonları açısından önem taşıyacak.
Ayrıca satılan enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından alınması zorunlu olacak. Bu kapsamda üretici doğrudan serbest piyasaya çıkamayacak.
YATIRIMCI İÇİN NAKİT AKIŞI MODELLENEBİLECEK
Yeni karar, yatırımcı açısından önemli bir belirsizliği ortadan kaldırıyor.
Teknik ömrü 25 yılın üzerine çıkabilen güneş enerjisi santralleri, 10 yıllık destekleme süresi sonrasında sistem dışına itilmemiş olacak. Bu durum, santrallerin nakit akışının yeniden modellenebilmesine imkan sağlayacak.
Kararın, durağan kalan ikincil piyasa işlemlerini, alım-satım süreçlerini, refinansman imkanlarını ve teminat değerlemelerini de hareketlendirmesi bekleniyor.
ESKİ YEKDEM KONFORU GERİDE KALDI
Yeni dönemde lisanssız GES yatırımcıları için gelir yönetimi daha dikkatli yapılması gereken bir başlık haline geliyor.
Artık yalnızca üretim miktarı değil, üretimin hangi saatlerde gerçekleştiği, o saatlerde oluşan PTF seviyesi, ölçüm noktası yapısı ve öz tüketim imkanı da gelir üzerinde belirleyici olacak.
Bu nedenle yatırımcıların saatlik üretim profili ile saatlik piyasa takas fiyatını birlikte değerlendirmesi gerekecek.
DEPOLAMA ENTEGRASYONU ÖNE ÇIKABİLİR
Güneş üretiminin yoğun olduğu öğle saatlerinde fiyatların baskılanması, depolama yatırımlarının önemini artırabilir.
Öğle saatlerinde üretilen elektriğin daha yüksek fiyatlı saatlere taşınması, gelir kaybını azaltmak isteyen yatırımcılar için yeni bir strateji haline gelebilir.
Bu çerçevede, lisanssız GES’lerde ikinci 10 yılın yalnızca üretim kapasitesiyle değil, santralin nasıl yönetildiği ve ticari modelin nasıl kurulduğuyla şekillenmesi bekleniyor.
“GARANTİ DÖNEMİ”NDEN “PİYASA DÖNEMİ”NE GEÇİŞ
Öner, yeni dönemde yatırımcıların yalnızca üretime değil, üretimin zamanlamasına ve ticari modele de odaklanması gerektiğini vurgulayarak, “Lisanssız GES’lerde garanti dönemi kapandı, piyasa dönemi başladı.” ifadelerini kullandı.
Yeni süreçte asıl konunun tesislerin üretime devam edip edemeyeceği değil, üretilen elektriğin hangi fiyatla, hangi miktarda ve hangi ticari modelle değerlendirileceği olduğunu belirten Öner, “Türkiye güneş sektörünün ikinci on yılı, santral kuranların değil, santralleri akıllandıranların on yılı olacak.” dedi.
