Enerji dönüşümü, savunma sanayii ve yapay zeka teknolojilerinin aynı kritik ham madde kaynaklarına ihtiyaç duyması, küresel tedarik zincirlerinde yeni bir rekabet alanı oluşturuyor.
Enerji Haber'in yerinde takip ettiği 16'ıncı Türkiye Enerji Zirvesi’nde konuşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Başdanışmanı Caner Can, nadir toprak elementleri ve kritik minerallerin ülkelerin stratejik tercihleri açısından giderek daha belirleyici hale geldiğini söyledi.
AYNI HAM MADDE HAVUZUNA ÜÇ SEKTÖR TALEP GÖSTERİYOR
Caner Can, enerji dönüşümü, savunma ve yapay zeka sektörlerinin aynı sınırlı ham madde kaynaklarına yöneldiğine dikkat çekti.
Can, “Üç ana sektör çok stratejik bir yere gidiyor ve aynı ham madde havuzuna giriyorlar. Enerji dönüşümünü önceleyen ülkeler savunmada geri kalabilir; savunmayı önceleyenler yapay zekada geri kalabilir; yapay zekayı önceleyenler ise enerjide veya diğer alanlarda geri kalabilir.” ifadelerini kullandı.
Bu durumun, ülkelerin kritik mineralleri hangi sektörlere yönlendireceği konusunda yeni bir stratejik tercih alanı oluşturduğu belirtildi.
NADİR TOPRAK ELEMENTLERİNİN STRATEJİK ÖNEMİ ARTIYOR
Edinilen bilgilere göre nadir toprak elementlerinin küresel ticaret hacmi yaklaşık 0,5 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Petrol piyasasının yaklaşık 950 milyar dolarlık büyüklüğüyle karşılaştırıldığında küçük kalan bu pazarın stratejik etkisi ise çok daha geniş.
Nadir toprak elementleri; elektrikli araçlardan savaş uçaklarına, füze sistemlerinden yapay zeka çiplerine ve akıllı telefonlara kadar çok sayıda teknolojide kullanılıyor.
ÇİN DEĞER ZİNCİRİNDE ÖNE ÇIKIYOR
Can’ın değerlendirmelerine göre Çin, yalnızca kritik minerallerin çıkarılmasında değil, işlenmesi ve nihai ürünlere dönüştürülmesinde de güçlü bir konuma sahip.
Avrupa Birliği ise temiz enerji dönüşümünü önceliklendirirken ihtiyaç duyduğu kritik mineraller ve işleme teknolojileri nedeniyle yeni bağımlılıklarla karşılaşma riski taşıyor.
ABD’nin ise savunma sanayii ve yapay zeka alanındaki teknolojik üstünlüğünü korumak amacıyla yeni kaynak ve tedarik kanalları oluşturmaya yöneldiği ifade edildi.
İHRACAT KISITLAMALARI 5 KAT ARTTI
Caner Can, kritik minerallere yönelik ihracat kısıtlamalarının da giderek arttığını belirtti.
Paylaşılan verilere göre 2009-2024 döneminde kritik mineraller üzerindeki ihracat kısıtlamaları 5 kat yükseldi.
Can, bu yöntemin yalnızca Çin tarafından değil, stratejik sektörlerini korumak isteyen ABD ve Avrupa Birliği tarafından da kullanıldığını ifade etti.
GÖZLER 1 OCAK 2027’YE ÇEVRİLDİ
Kritik mineraller konusunda ABD ile Çin arasındaki süreç de küresel tedarik zincirlerinin önemli gündemlerinden biri olmaya devam ediyor.
Haberde yer alan bilgilere göre, 2025’te Güney Kore’de gerçekleştirilen Trump-Şi görüşmesinde kritik ham maddelere yönelik karşılıklı yaptırım uygulanmaması konusunda 10 Kasım 2026’ya kadar bir uzlaşı sağlandı.
Daha sonra gerçekleştirilen Washington ziyaretiyle bu süre 1 Ocak 2027’ye kadar uzatıldı.
Yeni tarihten sonra tarafların mevcut uygulamayı sürdürüp sürdürmeyeceği, kritik minerallere bağlı sektörlerin tedarik koşulları açısından yakından izlenecek.
ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNDE BAĞIMLILIĞIN YÖNÜ DEĞİŞİYOR
Can’ın değerlendirmesine göre temiz enerjiye geçiş, ülkelerin ham madde bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmıyor.
Enerji sistemlerinin elektrikleşmesiyle birlikte petrol ve doğal gazın yanında kritik minerallerin de enerji güvenliği, savunma sanayii ve ileri teknoloji politikalarında daha belirleyici hale gelmesi bekleniyor.
