Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), dünya petrol piyasasında yaşanan gelişmelerin özellikle motorin arzı üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu açıkladı.
Orta Doğu’daki çatışmaların yeniden şiddetlenmesiyle Brent petrol fiyatı son haftalarda hızla yükselerek mayıs ayında görülen seviyelere döndü. Brent vadeli işlemleri, savaşın başladığı şubat sonundaki seviyelerin yüzde 40’tan fazla üzerine çıktı.
Ham petroldeki yükselişe karşın asıl baskı dizel, jet yakıtı ve benzin gibi rafine ürünlerde hissediliyor. UEA’nın son Petrol Piyasası Raporu, dizel piyasasındaki sıkışmanın Avrupa ve Kuzey Amerika’da fiyatları rekor seviyelere taşıdığını gösteriyor.
MOTORİN KÜRESEL EKONOMİ İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Dizel; karayolu taşımacılığı, deniz taşımacılığı, tarım ve madencilik başta olmak üzere birçok sektörde temel yakıt olarak kullanılıyor. Bu ürün, 2025 yılında dünya genelindeki toplam petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturdu.
Bu nedenle motorin fiyatlarındaki artış, yalnızca akaryakıt tüketicilerini değil; taşımacılıktan tarımsal üretime kadar geniş bir ekonomik alanı etkileyebilecek nitelik taşıyor.
ORTA DOĞU’DA RAFİNAJ KAPASİTESİ DEVRE DIŞI KALDI
Orta Doğu’daki üreticiler 2025 yılında günlük 3,3 milyon varil rafine petrol ürünü ihraç etti. Ancak çatışmaların başlamasının ardından saldırılar ve uygun ihracat yollarının bulunamaması nedeniyle günlük 3 milyon varile ulaşan rafinaj kapasitesi kullanılamaz hale geldi.
Üretimdeki toparlanma sınırlı kalırken, ağustos ayı itibarıyla günlük 2,2 milyon varillik kapasitenin hala devre dışında olduğu açıklandı.
Körfez ülkelerinin ağustos ayındaki toplam petrol ihracatı günlük yaklaşık 13 milyon varil olarak hesaplandı. Bu rakam, savaş öncesindeki seviyenin neredeyse yarısına karşılık geliyor.
Rafine ürün ve LPG ihracatı ise şubat ayına göre yaklaşık yüzde 60, başka bir ifadeyle günlük 3,7 milyon varil daha düşük seviyede kaldı.
RUS RAFİNERİLERİNDE ÜRETİM YÜZDE 30 AZALDI
Motorin piyasasındaki sıkışmayı artıran bir diğer gelişme, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları oldu.
Ukrayna’nın 2022’den bu yana sürdürdüğü saldırıların menzili 2026’nın ilk yarısında genişledi. Yılın ilk sekiz ayında Rus rafinerileri ortalama üç günde bir insansız hava aracı saldırısına maruz kaldı.
Rusya’daki rafineri üretimi haziran ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 30 gerileyerek son 20 yılın en düşük düzeyine indi.
Üretimdeki kaybın ardından Rus hükümeti iç piyasadaki arzı korumak amacıyla dizel ihracatını sınırlandırdı ve benzin ithalatına başladı.
ABD’DE DİZEL FİYATI 200 DOLARI AŞTI
ABD ile İran arasındaki görüşmelerin çıkmaza girmesi ve Orta Doğu’daki çatışmaların yeniden şiddetlenmesi, petrol fiyatlarını mayıs ayından bu yana görülen en yüksek seviyelere taşıdı.
ICE Brent vadeli işlemleri varil başına 105 dolara yükseldi. Bu fiyat, ağustos başına göre 21 dolar, savaş öncesine göre ise yüzde 45 artış anlamını taşıyor.
Rafine ürünlerdeki yükseliş ise ham petroldeki artışın önüne geçti. Dizel ve gazyağı fiyatları eylül ayı başında ABD’de varil başına 200 doları aşarak savaş öncesindeki seviyenin yüzde 94 üzerine çıktı. Avrupa ve Asya’daki fiyatlar da ABD’deki seviyelere yaklaştı.
Ham petrol ile rafine ürün fiyatları arasındaki farkın büyümesi, Atlantik Havzası’ndaki rafineri kâr marjlarını rekor seviyelere taşıdı.
KÖRFEZ VE RUSYA’DAN İHRACATTA BÜYÜK KAYIP
Körfez ülkelerinin dizel ve gazyağı net ihracatı ağustosta günlük ortalama 390 bin varile geriledi. Bu miktar, savaş öncesindeki ihracatın dörtte birinden biraz fazlasına karşılık geliyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin sınırlı kalması ve Rusya’daki rafineri faaliyetlerinin aksaması, uluslararası piyasaya sunulan motorin miktarını düşürdü.
Körfez ülkeleri ile Rusya’nın toplam dizel ve gazyağı ihracatı, ağustos ayında şubat seviyesinin günlük 1,6 milyon varil altında kaldı. Bu iki bölge, şubat ayında deniz yoluyla yapılan küresel ticaretin yaklaşık yüzde 45’ini karşılıyordu.
PETROL ARZI 100,7 MİLYON VARİLE GERİLEYECEK
Küresel petrol üretimi ağustosta bir önceki aya göre günlük 1,6 milyon varil azalarak 100,1 milyon varile düştü. Körfez bölgesinde güvenlik riskleri nedeniyle günlük 10 milyon varilden fazla üretim kapasitesi devre dışı kaldı.
Dünya petrol arzının 2026 yılında günlük ortalama 100,7 milyon varil olması bekleniyor. Bu tahmin, geçen yıla göre günlük 5,7 milyon varillik düşüşe işaret ediyor. Orta Doğu’daki üretimin tamamen toparlanmasının ise 2027’yi bulacağı tahmin ediliyor.
Küresel üretimin 2027’de günlük 8 milyon varil artması beklenirken, OPEC+ dışındaki yükselişin büyük bölümünün Amerika kıtasındaki üreticilerden gelmesi öngörülüyor.
RAFİNERİ ÜRETİMİ GEÇEN YILIN GERİSİNDE
Küresel rafineri üretimi ağustosta günlük 81,4 milyon varille yaz döneminin en yüksek seviyesine ulaştı. Üretim bir önceki aya göre günlük 960 bin varil artmasına rağmen geçen yılın aynı döneminin 4,2 milyon varil altında kaldı.
Orta Doğu, Rusya ve Asya’daki kayıpların etkisiyle rafineri üretiminin 2026 genelinde günlük 2,6 milyon varil azalarak 81,5 milyon varile gerilemesi bekleniyor.
Motorin fiyatlarındaki artış rafineri marjlarını yükseltirken, navlun maliyetlerindeki tırmanış Singapur’daki karlılığı olumsuz etkiledi.
PETROL STOKLARI 507 MİLYON VARİL ERİDİ
Küresel petrol stokları yalnızca ağustos ayında 95 milyon varil azaldı. Şubat ayından bu yana yaşanan toplam kayıp ise 507 milyon varile ulaştı. Bu düşüş günlük ortalama 2,8 milyon varile karşılık geliyor.
Orta Doğu kaynaklı tanker trafiğine yönelik saldırıların yeniden başlamasıyla deniz üzerinde taşınan petrol miktarı 65 milyon varil geriledi.
OECD dışındaki ülkelerin stokları, Çin’in öncülüğünde 52 milyon varil azaldı. OECD stokları ise ticari depolardaki artışın kamu stoklarındaki 19 milyon varillik düşüşü karşılamasıyla 23 milyon varil yükseldi.
PETROL TALEBİNDE 2,5 MİLYON VARİLLİK DÜŞÜŞ BEKLENİYOR
UEA, küresel petrol talebinin 2026 yılında günlük 2,5 milyon varil azalacağını tahmin ediyor. Bu beklenti, bir önceki raporda öngörülenden günlük 940 bin varil daha sert bir düşüş anlamını taşıyor.
Talepteki kaybın özellikle Asya’daki orta damıtma ürünleri ile petrokimya hammaddelerinde yoğunlaşması bekleniyor.
Düşüş hızının yılın ikinci çeyreğindeki günlük 5,3 milyon varilden üçüncü çeyrekte 3,4 milyon varile, son çeyrekte ise 2 milyon varile gerileyeceği tahmin ediliyor.
Petrol talebinin 2027 yılında günlük 2,6 milyon varil artarak 2026’daki kaybı sınırlı ölçüde telafi etmesi bekleniyor.
UEA, stokların azalması ve küresel rafineri sisteminin kapasite sınırlarına yaklaşması nedeniyle Orta Doğu ile Rusya-Ukrayna savaşlarındaki gelişmelerin petrol piyasasının yönü açısından belirleyici olacağına dikkat çekti.
