Türkiye’nin nükleer enerji alanında kendi teknolojilerini geliştirme hedefi, genç mühendislerin çalışmalarıyla ilerliyor. Hacettepe Üniversitesi öğrencileri, TEKNOFEST 2026’da toryumlu reaktörlerden elektrik gerektirmeyen güvenlik sistemlerine, yerli analiz yazılımlarından uzayda kullanılabilecek reaktörlere kadar farklı projelerle başarı elde etti.
Hacettepe Üniversitesi Nükleer Enerji Mühendisliği Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Ahmet Kağan Mercan, Enerji Haber'e yaptığı özel açıklamada, öğrencilerin geliştirdiği projeleri ve çalışmaların geleceğini anlattı. Mercan, “Hacettepe Üniversitesi, ‘En iyiye, hep ileriye’ ilkesiyle 50 yıla yakın bir süredir Türkiye'nin nükleer enerjide araştırma ve geliştirme kapasitesini artıran, kaliteli, nitelikli ve nükleer alan için çok önemli olan sorgulayan nükleer mühendisler yetiştirmektedir” dedi.
HACETTEPELİ GENÇLERDEN NÜKLEER TEKNOLOJİDE DERECELER
TEKNOFEST Güneydoğu, 30 Eylül-4 Ekim 2026 tarihlerinde Şanlıurfa GAP Havalimanı'nda düzenlendi. Nükleer teknoloji yarışmasının finalleri İstanbul'daki TENMAK Çekmece Yerleşkesi'nde yapıldı. Başarılı takımlar ödüllerini Şanlıurfa'da aldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da ödül törenine katıldı.
Hacettepe Üniversitesi Nükleer Enerji Mühendisliği Bölümü öğrencileri, reaktör tasarımı, nükleer güvenlik ve yazılım geliştirme alanlarında dereceler elde etti. Game of Neutrons küçük modüler reaktör kavramsal tasarımında, HU-UMAY pasif güvenlik sistemi tasarımında, TENGRA ise yazılım geliştirme kategorisinde birincilik kazandı. STELLAR-CORE takımı da reaktör kor tasarımında üçüncü oldu. HÜRKOR projesi ise toryumun nükleer yakıt döngüsünde kullanılmasına yönelik tasarımıyla öne çıktı.
Mercan, genç mühendislerin çalışmalarına ilişkin şunları söyledi:
“TEKNOFEST, gençlerin yaratıcı gücünü, araştırma isteklerini ve Türkiye için yapabileceklerini göstermek adına önemli bir platform. Farklı seviyelerden ve disiplinlerden öğrencilerin geliştirdiği projeler, Hacettepe'nin yerli ve milli reaktör ve nükleer teknoloji geliştirme konusunda her zaman ön sırada ve hazır olduğunu gösteriyor.”
TORYUMDAN ELEKTRİK VE SERA ISISI ÜRETİMİ
HÜRKOR projesinde toryumun yakıt döngüsüne dahil edildiği, elektrik üretiminin yanı sıra seraların ısı ihtiyacını da karşılaması hedeflenen, kendiliğinden güvenli bir reaktör tasarımı geliştirildi. Mercan, projenin teknik ayrıntılarını şöyle anlattı:
“Bu tasarım için yerli kaynaklar kullanılarak modern ve güvenli yakıtlar analiz edilmiş, buhar üreteci ve pompa gibi kritik elemanlar yerli imkanlarla tasarlanacak şekilde seçilmiştir. Bununla beraber bir nükleer reaktörün Sinop bölgesinde konumlandırılarak lisans alması için gereken özgün güvenlik analizleri, radyolojik etkiler, atık yönetimi, saha ve emniyet analizleri gerçekleştirilmiştir.”
TORYUMDA HEDEF YAKIT İTHALATINI AZALTMAK
HÜRKOR projesinin temel hedeflerinden biri, Türkiye'nin toryum kaynaklarını kullanarak nükleer yakıt ithalatını azaltmak.
Mercan, “Bu reaktörün en önemli motivasyonlarından biri ülkemizde bulunan toryum kaynaklarını da entegre ederek ithal edilecek yakıt miktarını olabildiğince düşürmektir. Bu reaktörün sadece kâğıt üzerinde kalmaması ve gerçekten kurulabilmesi için toryumu da içine alacak bir dizi deney ve gerekli analiz laboratuvarları oluşturulması gerekmektedir” dedi.
Hacettepe Üniversitesi, 2025 yılında TEKNOFEST kapsamında kazandığı 15 milyon TL'lik altyapı ödülüyle nükleer malzeme analiz laboratuvarı kuruyor.
KÜÇÜK MODÜLER REAKTÖRDE YENİ TASARIM
Küçük Modüler Reaktör Kavramsal Tasarımı kategorisinde birincilik kazanan Game of Neutrons takımı da toryum üzerine çalıştı. Lisans ve lisansüstü öğrencilerin birlikte geliştirdiği projede, NuScale küçük modüler reaktörü başlangıç noktası olarak alındı.
Mercan, “Game of Neutrons takımı, NuScale reaktöründen başlayarak döngüsünde toryum içeren özgün bir reaktör tasarımını gerçekleştirmiştir. Lisans ve lisansüstü takımların beraber çalıştığı bu projede, bir reaktörün lisanslanması için gereken güç, güvenlik, malzeme ve çevresel etki analizleri gerçekleştirilmiştir” dedi.
ELEKTRİK KESİLSE DE 72 SAATTEN FAZLA KORUMA
Nükleer santrallerde güvenlik sistemlerinin elektrik kesintilerinde de çalışması gerekiyor. Hacettepe Üniversitesi'nin HU-UMAY takımı, bu amaçla küçük modüler reaktörler için elektrik gerektirmeyen bir güvenlik sistemi tasarladı.
Lisans ve lisansüstü öğrencilerin geliştirdiği projede, pasif su deşarj sistemi ve pasif ikincil ısı üreteci yer alıyor. Sistem, elektrik kesintisi sırasında reaktörün bütünlüğünü korumayı ve radyasyonun insanlara ve çevreye ulaşmasını önlemeyi amaçlıyor.
Mercan, projenin çıkış noktasını ve elde edilen sonucu şu sözlerle anlattı:
“Özellikle Fukuşima sonrası ortaya çıkan uzun süreli elektrik kesintilerinde dahi bir nükleer reaktörün güvenlik sisteminin çalışması gereksiniminden hareket eden fikir ile reaktörün 72 saatten daha fazla bütünlüğünü koruyabildiği hesaplanmıştır.”
NÜKLEER REAKTÖRLER İÇİN YERLİ ANALİZ YAZILIMI
Nükleer reaktörlerin güvenli çalışması için kullanılan analiz yazılımlarının yerli imkanlarla geliştirilmesi de öğrencilerin üzerinde çalıştığı konular arasında yer aldı. TEKNOFEST'te birincilik kazanan TENGRA takımı, K.A.S.K. adlı yazılımıyla reaktörlerin güvenlik analizlerine odaklandı.
Mercan, “TENGRA lisans takımının geliştirdiği K.A.S.K. yazılımı, bir reaktörün kor bölgesinde gerçekleşen tüm termal-hidrolik süreçleri analiz edebilmeyi, reaktör için son derece kritik olan alt kanal güvenlik analizlerini yerli bir altyapıyla hesaplamak için geliştirilmiştir. Ülkemizin kendi yazılımlarını geliştirmesi, bağımsız analiz yeteneğini geliştireceği gibi önemli Ar-Ge alanlarına da olanak sağlayacaktır” dedi.
UZAYDA ÇALIŞABİLECEK REAKTÖR TASARLANDI
Hacettepe Üniversitesi öğrencilerinin projeleri arasında uzayda kullanılabilecek bir nükleer reaktör tasarımı da yer aldı. TEKNOFEST'te Reaktör Kor Tasarımı kategorisinde üçüncülük kazanan STELLAR-CORE takımı, Türkiye'nin uzay çalışmalarında kullanılabilecek bir reaktör tasarladı.
Mercan'ın verdiği bilgiye göre reaktör, uzay koşullarında çalışabilecek şekilde geliştirildi. Tasarımda gaz içerikli yakıt, karmaşık kontrol mekanizmaları ve uzaktan erişim özellikleri bulunuyor. Reaktörün mümkün olduğunca az bakım gerektirmesi de hedefleniyor.
YARIŞMA BAŞARILARI ARAŞTIRMAYA TAŞINIYOR
TEKNOFEST'te elde edilen derecelerin ardından projelerin geliştirilmesi için yapılacak çalışmalar da önem taşıyor. Özellikle toryum ve kazaya toleranslı nükleer yakıtlar konusunda yeni araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
Öğr. Gör. Dr. Ahmet Kağan Mercan, “Bu projelerde yapılan çalışmaların en önemli çıktısı, yapılması gereken laboratuvar ve Ar-Ge çalışmalarını göstermesi olmuştur. Özellikle toryum ve kazaya toleranslı yakıt analizlerinde Ar-Ge alanında yoğun bir süreç gerekmektedir. Bu analizleri Hacettepe, oluşturduğu yakıt analiz laboratuvarında gerçekleştirmektedir” dedi.
Öğrencilerin yarışmalarda kazandığı deneyimin sanayiye aktarılmasının da önemli olduğunu belirten Mercan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Sanayinin ihtiyacı olan nitelikli elemanların proje süreçlerinden gelerek sahaya adım atması için TEKNOFEST ile beraber bunları destekleyecek projeler gerçekleştirilmelidir.”
