Dünyada yenilenebilir enerji yatırımları hızla artarken, enerjiye erişimdeki eşitsizlik devam ediyor. Birleşmiş Milletler raporuna göre dünya genelinde yaklaşık 655 milyon insan hâlâ elektriğe erişemiyor. Temiz enerji dönüşümünde önemli adımlar atılsa da 2030 hedefleri için mevcut ilerleme yetersiz kalıyor.
ELEKTRİĞE ERİŞİMDE İLERLEME YAVAŞLADI
Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan rapor, küresel ölçekte elektrik erişiminin yüzde 92 seviyesine ulaştığını ortaya koydu. Ancak son yıllarda bu alandaki ilerleme hızının belirgin şekilde düştüğü belirtildi.
Uzmanlara göre 2030 yılına kadar herkesin elektriğe erişebilmesi için mevcut ilerlemenin yaklaşık üç kat hızlanması gerekiyor.
EN BÜYÜK SORUN SAHRA ALTI AFRİKA’DA
Elektriğe erişim sorununun en ağır yaşandığı bölge Sahra Altı Afrika olarak öne çıktı. Rapora göre bölgede 560 milyondan fazla insan hâlâ elektrik altyapısından yoksun yaşıyor.
Kırsal kesimde ise tablo daha da dikkat çekici. 2010’da elektriksiz yaşayan kırsal nüfus 376 milyon seviyesindeyken, bu sayının 2024 itibarıyla 447 milyona yükseldiği kaydedildi.
TEMİZ YEMEK PİŞİRMEDE TABLO DAHA AĞIR
Raporda yalnızca elektrik erişimi değil, temiz yemek pişirme imkânları da ele alındı. Dünya genelinde yaklaşık 2 milyar insanın hâlâ odun, kömür, kerosen ve benzeri kirletici yakıtlarla yemek pişirdiği belirtildi.
Bu durum özellikle kapalı alan hava kirliliğini artırıyor. Raporda, bu kirliliğin her yıl milyonlarca insanın sağlığını tehdit ettiği vurgulandı.
KIRSAL BÖLGELER GERİDE KALDI
Şehirlerde yaşayanların büyük bölümü temiz yemek pişirme çözümlerine ulaşabilirken, kırsal alanlarda bu oran daha düşük seviyede kalıyor.
Mevcut eğilim değişmezse 2030 yılında yaklaşık 1,8 milyar insanın hâlâ kirletici yakıtlarla yemek pişirmeye devam edeceği tahmin ediliyor.
YENİLENEBİLİR ENERJİDE REKOR SEVİYE
Raporda temiz enerji tarafında ise olumlu gelişmeler de yer aldı. Yenilenebilir enerji kaynakları, dünya elektrik üretiminin yüzde 30’undan fazlasını karşılar hale geldi.
Küresel ölçekte kişi başına düşen yenilenebilir enerji kapasitesi de 544 watt seviyesine çıkarak rekor kırdı.
TEMİZ ENERJİDE EŞİTSİZLİK SÜRÜYOR
Yenilenebilir enerji kapasitesindeki artışa rağmen ülkeler arasındaki fark dikkat çekiyor. Düşük gelirli ülkelerde kişi başına düşen yenilenebilir enerji kapasitesi 33,6 watt seviyesinde kalırken, yüksek gelirli ülkelerde bu rakam 1.224 watt’a ulaşıyor.
Bu fark, enerji dönüşümünün küresel ölçekte eşit ilerlemediğini gösteriyor.
ENERJİ VERİMLİLİĞİ HEDEFLERİN GERİSİNDE
BM raporunda enerji verimliliği konusunda da uyarılar yer aldı. Enerji yoğunluğundaki iyileşme oranı 2022’de yüzde 2,4 iken, 2023’te yüzde 1,5’e geriledi.
Uzmanlara göre enerji verimliliği; maliyetlerin düşürülmesi, talebin azaltılması ve emisyonların kontrol altına alınması için kritik önem taşıyor.
FİNANSMAN İHTİYACI DEVAM EDİYOR
Gelişmekte olan ülkelere aktarılan temiz enerji finansmanı 2024’te 24,6 milyar dolara yükseldi. Ancak en yoksul ülkelere yönelik destek aynı dönemde yüzde 11 azalarak 3,7 milyar dolara düştü.
BM, özellikle geri kalma riski taşıyan ülkeler için daha güçlü finansman ve hedefli destek mekanizmalarına ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
2030 HEDEFİ İÇİN KRİTİK UYARI
Rapora göre mevcut tablo devam ederse dünya, 2030 yılına kadar herkes için uygun fiyatlı, güvenilir ve sürdürülebilir enerji hedefine ulaşamayacak.
Enerjiye erişimdeki adaletsizliğin azaltılması için daha kararlı siyasi adımlar, daha güçlü yatırımlar ve gelişmekte olan ülkelere yönelik kapsamlı destek çağrısı yapılıyor.
