Dünya genelinde yenilenebilir enerji yatırımları hızlanırken, elektrik iletim altyapısının aynı hızda gelişememesi yeni yatırımları zorlaştırıyor. Afrika'dan Orta Asya'ya, Güneydoğu Asya'dan Amerika kıtasına kadar birçok bölgede milyarlarca dolarlık şebeke projeleri gündemde. Bu büyüyen pazar, enerji nakil hattı direkleri, iletkenler, izolatörler ve mühendislik hizmetlerinde deneyimli Türk şirketlerine yeni fırsatlar sunuyor.
Uluslararası iş geliştirme ve ihracat uzmanı Serkan Çakıroğlu, Enerji Haber'e yaptığı özel değerlendirmede, küresel yatırım fırsatlarını ve Türk üreticilerin uluslararası projelerde karşılaştığı engelleri anlattı. Çakıroğlu'na göre Türkiye'nin üretim gücünü ihracata dönüştürmesinde belirleyici unsur, projelerin hazırlık aşamasından itibaren doğru iş ortaklarıyla bağlantı kurabilmek.
ŞEBEKE YATIRIMLARI ELEKTRİK ÜRETİMİNİN GERİSİNDE KALIYOR
Küresel enerji sektöründe üretim kapasitesi ile iletim altyapısı arasındaki dengesizliğe dikkat çeken Çakıroğlu, sorunu şu sözlerle anlattı:
"Bugün enerji sektörünün en önemli sorunlarından biri, elektrik üretimindeki büyüme ile iletim-dağıtım altyapısındaki gelişmenin aynı hızda ilerlememesi olarak nitelendirilebilir. Güneş ve rüzgar santralleri hızla kuruluyor ancak üretilen elektriğin tüketim merkezlerine ulaştırılması için gerekli altyapı yatırımları aynı tempoda gerçekleşmiyor."
Çakıroğlu'nun aktardığı Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, son on yılda dünya genelinde yaklaşık 1,5 milyon kilometre yeni iletim hattı inşa edildi. Buna rağmen 2024 yılında ileri aşamadaki yaklaşık 1.650 GW güneş ve rüzgar enerjisi projesi şebeke bağlantısı bekliyordu. Küresel yıllık iletim yatırımlarının ise 2030'ların ortasında 200 milyar doların üzerine çıkması gerekiyor.
"Elektriğin üretildiği yerden tüketildiği yere taşınması, ülkelerin enerji güvenliği ve ekonomik kalkınması açısından stratejik bir konu haline geldi."
Çakıroğlu, elektrik iletim altyapısını geçici bir yatırım hareketi değil, uzun vadeli ve yapısal bir küresel pazar olarak değerlendiriyor.
TÜRK ÜRETİCİLER İÇİN EN ULAŞILABİLİR PAZARLAR HANGİLERİ?
Türk şirketlerinin küresel elektrik iletim yatırımlarında öncelik verebileceği bölgeleri değerlendiren Çakıroğlu, pazar seçiminin yalnızca yatırım büyüklüğüne göre yapılmaması gerektiğini belirterek şunları söyledi:
"Benim değerlendirmeme göre Türk şirketleri açısından ilk sırada Afrika, ikinci sırada Orta Asya ve Kafkasya, üçüncü sırada ise Güneydoğu Asya ve Latin Amerika geliyor. Ancak bu sıralama pazarın büyüklüğünden ziyade Türkiye'nin coğrafi yakınlığı, ticari ilişkileri, üretim kabiliyeti ve projelere erişim imkanları dikkate alınarak yapılmıştır."
Afrika'da Nijerya, Gana, Senegal, Fildişi Sahili, Kenya, Tanzanya ve Etiyopya öne çıkıyor. Bölgedeki CLSG projesi kapsamında dört ülkeyi birbirine bağlayan 1.303 kilometrelik, 225 kV enerji nakil hattı tamamlandı. Projede Avrupalı firmalar ile Hintli çelik direk üreticilerinin yer alması, uluslararası rekabetin boyutunu ortaya koyuyor. Benin, Burkina Faso, Nijer ve Nijerya'yı kapsayan 913 kilometrelik North Core projesi de bölgedeki yatırımlar arasında bulunuyor.
Orta Asya'da ise Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan öncelikli pazarlar arasında. Dünya Bankasının Ocak 2026'da onayladığı REMIT programının ilk aşamasında 143,2 milyon dolarlık finansman sağlanırken, üç aşamalı toplam finansman çerçevesi yaklaşık 1,018 milyar dolara ulaşıyor. Program, bölgesel iletim kapasitesinin 16 GW'a çıkarılmasını hedefliyor.
300 MİLYAR DOLARLIK ŞEBEKE PAZARINA TÜRK ŞİRKETLERİ GİREBİLECEK Mİ?
Güneydoğu Asya'da Vietnam, Endonezya, Filipinler ve Malezya'yı önemli pazarlar arasında gösteren Çakıroğlu'nun aktardığı Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, bölgenin 2025-2040 döneminde elektrik şebekelerinin genişletilmesi ve modernizasyonu için 300 milyar doların üzerinde yatırıma ihtiyacı bulunuyor.
Ancak yatırım büyüklüğü, Türk üreticiler için kolay pazar erişimi anlamına gelmiyor. Çakıroğlu, bölgedeki rekabete ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Burada Çin ve Hindistan'ın hinterlandı olan Güneydoğu'ya ihracat yapmak en zorlusu olarak görünüyor."
Latin Amerika'da ise Brezilya, Şili ve Peru öne çıkıyor. Brezilya'nın 2024 yılında yaklaşık 7.300 kilometrelik yeni iletim hattı için gerçekleştirdiği iki büyük ihale, yaklaşık 4 milyar dolarlık yatırımın önünü açtı.
Çakıroğlu, Brezilya pazarına girişte karşılaşılabilecek zorlukları ve olası iş birliklerini şöyle değerlendirdi:
"Bölgenin uzaklığı, Türk üreticilerin bu bölgedeki zayıflığı handikaplar olarak ortaya çıkıyor. Yine de Portekizli firmalar üzerinden veya onlarla iş birliği halinde Brezilya'da tutunma imkanları olabilir."
ABD'YE İHRACATTA YÜZDE 56 ARTIŞ, VERGİDE YÜZDE 50 ENGEL
Türk enerji nakil hattı direği üreticilerinin ihracatta büyüdüğü pazarlardan biri ABD oldu. Çakıroğlu'nun paylaştığı verilere göre ABD'nin Türkiye'den kafes direk alımları 2025 yılında yaklaşık 67 milyon dolara ulaşarak bir önceki yıla göre yüzde 56 arttı.
Ancak ABD'nin çelik ürünlerine uyguladığı ek gümrük vergileri, Türk üreticiler açısından önemli bir ticari engel oluşturuyor. Çakıroğlu, uygulamanın kapsamını şöyle anlattı:
"ABD, 4 Haziran 2025 itibarıyla çelik ürünlerine uyguladığı ek vergiyi yüzde 25'ten yüzde 50'ye çıkardı. 2026 düzenlemesi kapsamındaki çelik kule ve kafes direkler de yüzde 50 ek vergi uygulanan ürünler arasında yer alıyor. Türkiye için bu uygulamada özel bir tarife kotası veya ülke muafiyeti bulunmuyor."
Vergi yüküne rağmen Türk üreticilerin ABD pazarındaki konumuna dikkat çeken Çakıroğlu, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bütün bu koşullara rağmen Amerikan müteahhitlerinin Türk üreticilerinden yüksek hacimli alımlar yapması, sektörümüzün üretim ve mühendislik kabiliyetinin uluslararası ölçekte ulaştığı noktayı gösteriyor."
Kanada da Türk üreticiler açısından potansiyel taşıyan pazarlardan biri. Çakıroğlu'nun verdiği bilgilere göre ülke, 2024 yılında Türkiye'den aynı ürün grubunda yaklaşık 10,85 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirdi.
TÜRKİYE ÜRETEBİLİYOR, PEKİ NEDEN HER PROJEYE GİREMİYOR?
Türkiye'nin çelik konstrüksiyon, enerji nakil hattı direkleri, galvanizleme, iletken, izolatör ve mühendislik hizmetlerinde önemli bir üretim birikimi bulunuyor. Ancak Çakıroğlu'na göre bu kapasite, uluslararası projelerde yer almak için tek başına yeterli değil.
"Bence Türk şirketlerinin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri üretim kabiliyeti ile uluslararası projelere erişim kabiliyeti arasındaki farktır. Bir firma çok iyi bir enerji nakil hattı direği üretebilir. Ancak bu, uluslararası bir projede otomatik olarak tedarikçi olacağı anlamına gelmiyor."
Uluslararası pazarda yer edinmek isteyen firmaların kayıtlı tedarikçi listelerine girmesi, proje referanslarını artırması, teknik standartlara uyum sağlaması ve finansman imkanlarını güçlendirmesi gerekiyor. Çakıroğlu'nun değerlendirmesine göre uluslararası projelerde fiyatın yanı sıra kalite, teslimat süresi, saha performansı ve uzun vadeli tedarik güvencesi de belirleyici oluyor.
İHALEYİ BEKLEYEN DEĞİL, PROJEYİ ERKEN YAKALAYAN KAZANACAK
Özellikle uluslararası finans kuruluşlarının desteklediği projelerde mali yeterlilik, geçmiş iş referansları ve teknik belgeler, yeni pazarlara girmek isteyen şirketler için önemli koşullar oluşturuyor. Ülkelerin ve proje sahiplerinin farklı şartnameleri de üreticilerin hazırlık süreçlerini etkiliyor.
Çakıroğlu, yalnızca ihale ilanlarına odaklanmanın yeterli olmadığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
"Üreticilerimiz bazen yalnızca ihaleyi takip ediyor. Oysa projenin hazırlık aşamasında müşavirlik firmaları, EPC yüklenicileri, elektrik idareleri ve ana tedarikçilerle ilişki kurmak gerekiyor."
Bu nedenle uluslararası pazarlarda başarı için proje henüz şekillenirken karar vericilerle temas kurulması, teknik yeterliliklerin hazırlanması ve doğru ticari ortaklıkların geliştirilmesi gerekiyor.
TÜRK ŞİRKETLERİ SADECE EKİPMAN SATMAKLA YETİNMEMELİ
Türk üreticilerin küresel pazardan daha fazla pay alabilmesi için mühendislik, ekipman üretimi ve saha uygulamalarını birlikte sunabilecek iş modellerine yönelmesini öneren Çakıroğlu, firmalar arasında konsorsiyumlar kurulmasını ve uluslararası EPC şirketleriyle iş birliklerinin artırılmasını önemli görüyor.
İlk kez yurt dışı proje referansı kazanacak firmalar için alt yüklenicilik ve belirli iş paketlerinde uzmanlaşma seçenekleri öne çıkarken, Türk Eximbank'ın ihracat finansmanı ve alıcı kredisi imkanları da değerlendirilebilecek araçlar arasında bulunuyor.
"Benim düşüncem, Türkiye'nin bu sektörde yalnızca ürün satan bir ülke olarak kalmaması gerektiği yönünde. Mühendislik, üretim, lojistik, montaj ve proje yönetimini bir araya getirebilen bir tedarikçi ülke konumuna yükselmeliyiz."
ELEKTRİK İLETİMİNDE ÖNÜMÜZDEKİ BEŞ YILIN TEKNOLOJİLERİ
Çakıroğlu, önümüzdeki dönemde iletim yatırımlarının yenilenebilir enerjinin yanı sıra sanayileşme, şehirleşme, elektrikli ulaşım, veri merkezleri ve enerji güvenliği ihtiyaçlarıyla büyümesini bekliyor.
Yüksek ve ultra yüksek gerilim hatları ile ülkeler arası elektrik bağlantılarının önem kazanacağını değerlendiren Çakıroğlu, teknolojik gelişmelere ilişkin şu açıklamayı yaptı:
"Teknoloji tarafında ise yüksek kapasiteli iletim sistemleri, HVDC (yüksek gerilim doğru akım) hatları, gelişmiş iletkenler, dijital şebeke otomasyonu ve izleme sistemleri ve akıllı şebeke uygulamaları önem kazanacak."
Türkiye'nin bu pazarlardaki geleceğine ilişkin değerlendirmesini ise şu sözlerle tamamladı:
"Türkiye'nin bu pazarlardaki başarısı yalnızca üretim kapasitesine bağlı olmayacak. Doğru projeyi zamanında tespit etmek, doğru karar vericilere ulaşmak, finansman modellerini anlamak ve üreticilerimizi uluslararası projelerin bir parçası haline getirmek belirleyici olacak."