Dünya genelinde aşırı hava olayları ve doğal afetler, elektrik arz güvenliği açısından giderek daha önemli bir sorun haline geliyor. Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) 150'den fazla ülkeden topladığı verilere göre 2022'den bu yana doğal tehlikelerle bağlantılı yaklaşık 3 bin elektrik kesintisi bildirildi. Bu olayların yılda ortalama 190 milyon elektrik abonesini etkilediği açıklandı.
IEA'nın küresel risk haritasında tropikal siklonlar, aşırı sıcaklıklar ve seller elektrik altyapısını tehdit eden başlıca doğal tehlikeler arasında yer aldı. Elektriğin küresel enerji tüketimindeki payının artırılmasının hedeflendiği dönemde, şebekelerin afetlere karşı dayanıklılığının güçlendirilmesi de önem kazanıyor.
150'DEN FAZLA ÜLKEDE 3 BİN ELEKTRİK KESİNTİSİ
IEA'nın incelemesi, 2022 yılından itibaren 150'yi aşkın ülkede kaydedilen doğal afet bağlantılı elektrik kesintilerini kapsıyor.
Veri tabanında yaklaşık 3 bin olay yer alırken bu kesintilerin her yıl ortalama 190 milyon elektrik abonesini etkilediği belirtildi.
Söz konusu rakam, elektriksiz kalan tekil kişi sayısını değil, hizmet kesintisinden etkilenen aboneleri ifade ediyor. Ayrıca bildirilen olaylar, dünyadaki bütün elektrik kesintilerini kapsamıyor.
ELEKTRİK ALTYAPISININ YÜZDE 30'U SİKLON RİSKİ ALTINDA
Uluslararası Enerji Ajansının hazırladığı risk haritasına göre küresel elektrik altyapısının yaklaşık yüzde 30'u, farklı şiddetlerde tropikal siklonların etkili olabileceği bölgelerde bulunuyor.
Şiddetli fırtınalar elektrik iletim ve dağıtım altyapısı için önemli bir tehlike oluşturuyor.
Ancak bu oran, altyapının yüzde 30'unun zarar gördüğü anlamına gelmiyor. Veriler, elektrik tesislerinin tehlikeye açık bölgelerdeki konumunu gösteriyor.
AŞIRI SICAKLAR ŞEBEKELER ÜZERİNDEKİ BASKIYI ARTIRIYOR
Küresel elektrik altyapısının yaklaşık yüzde 20'si uzun süreli aşırı sıcaklıkların yaşanabileceği alanlarda yer alıyor.
Yüksek sıcaklıklar bir yandan soğutma ihtiyacına bağlı elektrik talebini artırırken diğer yandan iletim hatlarının ve şebeke ekipmanlarının işletimini zorlaştırabiliyor.
Bu durum, özellikle elektrik tüketiminin yükseldiği dönemlerde altyapının dayanıklılığını daha önemli hale getiriyor.
ELEKTRİK TESİSLERİNİN YÜZDE 10'DAN FAZLASI TAŞKIN ALANLARINDA
IEA verilerine göre dünyadaki elektrik altyapısı varlıklarının yüzde 10'dan fazlası taşkın ovalarında bulunuyor.
Sel ve su baskınları, özellikle trafo merkezleri, dağıtım sistemleri ve elektrik hatlarının bağlantı noktaları açısından risk oluşturuyor.
Bazı tesislerin aynı anda sel, aşırı sıcaklık ve fırtına gibi birden fazla doğal tehlikeye maruz kalabilmesi nedeniyle bu risk oranları birbirine eklenerek toplam bir oran hesaplanamıyor.
ORMAN YANGINLARI 15 MİLYON ABONEYİ ETKİLEDİ
IEA'nın veri tabanında 2022'den bu yana orman yangınlarıyla ilişkili yaklaşık 180 elektrik kesintisi bildirimi bulunuyor.
Bu olaylar kapsamında yaklaşık 15 milyon abone kesintisi kaydedildi.
Söz konusu 15 milyonluk rakam yıllık ortalamayı değil, incelenen dönemdeki toplam etkiyi gösteriyor.
ŞEBEKELERİN KORUNMASI İÇİN 130'DAN FAZLA ÖNLEM
Uluslararası Enerji Ajansı, elektrik altyapısının doğal afetlere karşı korunmasına yönelik 130'dan fazla önlem ve uygulama örneğini bir araya getirdi.
Bunlar arasında fiziksel altyapının güçlendirilmesi, şebekelerin izlenmesi, işletme yöntemlerinin geliştirilmesi ve yönetim düzenlemeleri bulunuyor.
IEA, enerji arz güvenliği açısından siber saldırıların ve kötü niyetli eylemlerin de önem taşıdığına işaret ediyor. Ancak bu tehditler, doğal tehlikelerle bağlantılı yaklaşık 3 bin kesinti verisine dahil edilmiyor.
COP31'DE ELEKTRİKLEŞME HEDEFİ GÜNDEMDE
Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi'nde ele alınan hedeflerden biri, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılması.
Elektriğin enerji sistemindeki ağırlığının artmasıyla birlikte üretim, iletim ve dağıtım altyapısının kesintilere karşı daha dayanıklı hale getirilmesi önem taşıyor.
IEA'nın eylül ayında yayımladığı Türkiye incelemesine göre ülkede elektrik talebi, 2005-2024 döneminde yıllık ortalama yaklaşık yüzde 5 arttı.
Küresel gözlemevi Türkiye'ye özel bir elektrik kesintisi sıralaması açıklamazken veriler, artan elektrik talebi karşısında şebeke yatırımlarının önemini ortaya koyuyor.
