Azerbaycan, petrol ve doğal gaz ihracatındaki bölgesel konumunu yenilenebilir enerji alanında da güçlendirecek yeni bir enerji mimarisi üzerinde çalışıyor. Bakü’nün hedefi, Kazakistan ve Özbekistan’ın yenilenebilir elektrik kapasitesini Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan’a, buradan Gürcistan ve Karadeniz üzerinden Avrupa’ya ulaştırmak.
25-26 Eylül tarihlerinde Bakü’de gerçekleştirilen İkinci Uluslararası Azerbaycan Yatırım Forumu’nda da gündeme gelen plan, birbirinden ayrı geliştirilen enerji bağlantılarının uzun vadede tek bir büyük güzergâhta buluşturulmasına dayanıyor.
ORTA ASYA’NIN ELEKTRİĞİ HAZAR’I AŞACAK
Planlanan enerji koridorunun doğu ayağında Kazakistan ve Özbekistan’ın elektrik şebekelerinin Hazar Denizi tabanından geçirilecek deniz altı kablolarıyla Azerbaycan’a bağlanması hedefleniyor.
Projenin temelini Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan’ın 13 Kasım 2024’te COP29 kapsamında imzaladığı yeşil enerjinin geliştirilmesi ve transferine ilişkin stratejik ortaklık anlaşması oluşturuyor.
Üç ülkenin şebeke işletmecileri Azerenerji, KEGOC ve Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekeleri de projenin hayata geçirilmesi amacıyla “Yeşil Koridor Birliği” adı altında ortak bir şirket kurdu.
Teknik ve ekonomik fizibilite çalışmalarının Mayıs 2027’ye kadar tamamlanması planlanıyor.
KAZAKİSTAN 26 GİGAVATLIK KAPASİTE HEDEFLİYOR
Koridorun enerji kaynağını güçlendirmek amacıyla Kazakistan ve Özbekistan da elektrik üretim kapasitelerini artırmaya hazırlanıyor.
Kazakistan, 2030’a kadar enerji kapasitesini 26 gigavata çıkarmayı planlıyor. Bu kapasitenin yüzde 30 ila 35’inin yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanması hedefleniyor.
Özbekistan ise 2030’a kadar iç tüketimin üzerinde elektrik üretim kapasitesi oluşturarak fazla üretimi bölgesel şebekelere ve Avrupa pazarlarına yönlendirmeyi amaçlıyor.
BAKÜ SADECE TRANSİT MERKEZ OLMAYACAK
Azerbaycan’ın planı yalnızca Orta Asya’dan gelecek elektriği Avrupa’ya taşımaktan ibaret değil. Bakü yönetimi kendi güneş ve rüzgâr kapasitesini de hızla artırarak koridora yerli yenilenebilir enerji üretimini dahil etmeyi hedefliyor.
Kaynakta aktarılan uzman değerlendirmelerine göre Azerbaycan’ın yenilenebilir enerji teknik potansiyeli karada yaklaşık 135 gigavat, Hazar Denizi’ndeki bölümünde ise 157 gigavatın üzerinde bulunuyor.
Ülkede toplam kapasitesi yaklaşık 8 gigavata ulaşan güneş ve rüzgâr projelerinin 2032’ye kadar devreye alınması planlanıyor.
100 MEGAVATLIK GOBUSTAN SANTRALİ DEVREDE
Azerbaycan’ın yenilenebilir enerji yatırımlarının son halkalarından biri 100 megavat kapasiteli Gobustan Güneş Enerjisi Santrali oldu.
16 Eylül 2026’da işletmeye alınan santralin üretimiyle yılda 45 milyon metreküp doğal gaz tüketiminden tasarruf edilmesi öngörülüyor.
Azerbaycan’ın elektrik şebekesi de yeni kapasiteye hazırlanıyor. 2027 sonuna kadar 2 gigavatın üzerinde güneş ve rüzgâr elektriğinin şebekeye bağlanabilmesi için altyapının geliştirilmesi planlanıyor.
KARADENİZ’DE 3,9 GİGAVATLIK ENERJİ HATTI
Orta Asya’dan Azerbaycan’a ulaşacak elektriğin Avrupa’ya aktarılmasını sağlayacak ikinci kritik bağlantı ise Karadeniz’de kurulacak.
Azerbaycan, Gürcistan, Romanya ve Macaristan’ın 2022’de imzaladığı stratejik ortaklık anlaşmasına dayanan proje, Azerbaycan ve Gürcistan elektrik sistemlerini Karadeniz’in altından geçirilecek kablolarla Romanya’ya ve Avrupa elektrik şebekesine bağlamayı amaçlıyor.
Temmuz 2026’da fizibilite çalışmalarının tamamlandığı belirtilen koridorda elektrik transfer kapasitesinin 3,9 gigavat olması öngörülüyor. Projenin üç aşamada hayata geçirilmesi planlanıyor.
HAZAR VE KARADENİZ TEK ENERJİ ROTASINDA BULUŞACAK
Projelerin tamamlanması halinde doğuda Kazakistan ve Özbekistan’dan başlayan elektrik akışı Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan’a ulaşacak.
Azerbaycan’ın kendi güneş ve rüzgâr üretiminin de sisteme eklenmesinin ardından elektrik Gürcistan’a, oradan Karadeniz’in altındaki bağlantıyla Romanya ve Avrupa şebekesine taşınacak.
Böylece Hazar ve Karadeniz’deki iki ayrı enerji altyapısı, Orta Asya ile Avrupa arasında kesintisiz bir yeşil elektrik koridorunun parçaları haline gelecek.
İLK HEDEF 2032
Projelerin tam kapasiteyle devreye alınmasından önce deniz altı kabloları, şebeke entegrasyonu, finansman ve nihai yatırım kararları gibi önemli aşamaların tamamlanması gerekiyor.
Mevcut planlamaya göre Hazar-Karadeniz-Avrupa koridorunun ilk aşaması ile Orta Asya-Azerbaycan bağlantısının 2032’den itibaren işletmeye alınması öngörülüyor.
Planın hayata geçirilmesi durumunda Azerbaycan, Orta Asya’nın yenilenebilir enerji üretimi ile Avrupa elektrik piyasasını birbirine bağlayan Hazar-Karadeniz güzergâhının merkezi bağlantı noktalarından biri haline gelecek.
