Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yayımladığı analizde, jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden dış ticaret dengesi üzerinde baskı oluşturduğu ancak ikinci çeyrekte ihracattaki güçlü seyrin bu baskıyı önemli ölçüde dengelediği ifade edildi.
TCMB’nin blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlanan “Jeopolitik Gelişmeler Dış Ticareti Nasıl Şekillendirdi?” başlıklı analizde, ABD/İsrail-İran Savaşı’nın ardından enerji piyasalarında yaşanan hareketliliğin Türkiye’nin dış ticaret görünümü üzerindeki etkileri değerlendirildi.
ENERJİ İTHALATI YÜZDE 32,4 ARTTI
Analizde, savaşın en hızlı etkisinin enerji piyasalarında görüldüğü ifade edildi. İkinci çeyrek ortalamalarına göre Brent petrol fiyatlarında yıllık bazda yüzde 55,2, doğal gaz fiyatlarında ise yüzde 28,2 artış yaşandığı belirtildi.
Bu gelişmelere paralel olarak takvim etkilerinden arındırılmış enerji ithalatının yıllık bazda yüzde 32,4 arttığı ifade edildi.
TCMB analizinde, enerji ithalatındaki artışta yalnızca fiyatların değil, tedarik anlaşmaları, spot piyasa alımları ve tedarik sürelerinin de etkili olduğu vurgulandı.
ENERJİ FATURASI YÜKSELDİ AMA DENGE BOZULMADI
Enerji fiyatlarındaki yükselişin ilk bakışta dış ticaret dengesini bozacağı izlenimi verdiği belirtilen analizde, dış dengenin yalnızca enerji faturasıyla belirlenmediğine dikkat çekildi.
TCMB’ye göre cari denge; ihracat performansı, hizmet gelirleri, iç talep ve ithalat kompozisyonu gibi birçok unsurla birlikte şekilleniyor. Bu nedenle enerji ithalatındaki belirgin artışa rağmen ikinci çeyrekte ihracat güçlü seyretti ve dış ticaret dengesi iyileşti.
HÜRMÜZ BOĞAZI ETKİSİ İLE TALEP TÜRKİYE’YE KAYDI
Analizde, jeopolitik gelişmelerin küresel tedarik zincirlerinde yeniden yönlenmeye yol açtığı ifade edildi. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla Uzak Doğu’dan yapılan sevkiyatlarda belirsizlikler oluştuğu, teslim sürelerinin uzadığı, navlun ve sigorta maliyetlerinin arttığı vurgulandı.
Bu durumun özellikle Avrupa kaynaklı talebin Türkiye’ye yönelmesinde etkili olduğu aktarıldı. Kimyasal ürünler ve ana metal sektörlerinde ihtiyati alımların, giyim ve tekstil sektörlerinde ise tedarikçi çeşitlendirme eğiliminin ihracatı desteklediği kaydedildi.
ENERJİ DIŞI İTHALAT GERİLEDİ
Dış ticaret dengesindeki iyileşmenin bir diğer nedeni ise ithalatın kompozisyonu oldu. Analize göre ikinci çeyrekte ithalattaki artışın tamamı enerji kaynaklı gerçekleşirken, enerji hariç ithalat geriledi.
Yatırım ve tüketim malları ithalatındaki düşüşün, iç talepteki zayıf seyirle uyumlu olduğu belirtildi. TCMB, sıkı para politikasının etkisiyle iç talepteki zayıf görünümün ithalat kompozisyonunu değiştirerek dış ticaret dengesindeki iyileşmeye destek verdiğini bildirdi.
CARİ AÇIK RİSKLERİ AZALDI
TCMB analizinde, enerji fiyatlarındaki yükselişin dış ticaret dengesi üzerindeki olumsuz etkisinin ihracattaki güçlü seyir sayesinde önemli ölçüde dengelendiği vurgulandı.
Jeopolitik risklerin azalmasıyla enerji fiyatlarında başlayan normalleşmenin de dikkate alındığı analizde, savaşın cari açık üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü risklerin önceki aylara kıyasla azaldığı değerlendirmesi yapıldı.
