Evde ışığı açmak, telefonu şarj etmek veya bilgisayar kullanmak günlük hayatın sıradan alışkanlıkları arasında. Ancak tüketilen elektriğin arkasında ne kadar kömür bulunduğu çoğu zaman bilinmiyor. Yeşil Düşünce Derneği, Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi sırasında başlattığı "Kömüre Veda" kampanyasıyla bu görünmeyen tüketimi gündeme taşıdı.
Kampanya kapsamında hazırlanan dijital hesaplama aracı, günlük kullanılan elektrikli cihazların tükettiği enerjinin yaklaşık kömür karşılığını gösteriyor. Dernek, Türkiye'de elektrik üretiminin yüzde 34'ünün kömürden sağlandığını belirterek yeni kömür yatırımlarının durdurulması ve takvimli bir kömürden çıkış planı hazırlanması çağrısında bulundu.
ELEKTRİĞİN YÜZDE 34'Ü KÖMÜRDEN ÜRETİLİYOR
Türkiye'nin enerji üretiminde kömürün payı, Yeşil Düşünce Derneği'nin kampanyasının merkezinde yer aldı.
Derneğin paylaştığı verilere göre Türkiye'de üretilen elektriğin yüzde 34'ü kömür kaynaklı santrallerden sağlanıyor. Elektrik üretiminin ortalamasında her kilovatsaat için yaklaşık 259 gram kömür yakılıyor.
Bu rakamlar, günlük elektrik tüketiminin fosil yakıtlarla bağlantısını ortaya koyuyor. Evlerde kullanılan elektrik doğrudan kömürden gelmese bile ulusal elektrik üretimindeki kömür payı, tüketimin çevresel etkisinin hesaplanmasında önemli bir gösterge oluşturuyor.
KÖMÜRE VEDA İLE ELEKTRİK TÜKETİMİ HESAPLANABİLİYOR
Yeşil Düşünce Derneği, kampanya kapsamında kullanıcıların elektrik tüketimini kömür cinsinden değerlendirebileceği bir internet sitesi hazırladı.
Hazırlanan araç, günlük hayatta kullanılan cihazların elektrik tüketimini yaklaşık kömür miktarına dönüştürüyor. Böylece kullanıcılar, elektrik tüketimlerinin fosil yakıtlarla ilişkisini daha somut biçimde görebiliyor.
Kampanyanın amacı yalnızca bireysel tüketimi ölçmek değil, elektrik üretiminde kullanılan kaynaklara ilişkin farkındalığı artırmak.
Kampanyanın hesaplama aracına Kömüre Veda internet sitesi üzerinden ulaşılabiliyor.
24 FARKLI ELEKTRİKLİ CİHAZIN KÖMÜR KARŞILIĞI HESAPLANIYOR
Kampanya sitesinde 24 farklı elektrikli cihaz üzerinden hesaplama yapılabiliyor. Kullanıcılar önce gün içinde kullandıkları cihazları seçiyor, ardından kullanım süresini veya sayısını belirliyor.
Sistem, cihazların tahmini elektrik tüketimini Türkiye'nin 2025 yılı ortalaması olan kilovatsaat başına 259 gram kömür değeriyle çarpıyor. Sonuç ekranında günlük kömür karşılığı, yıllık tüketim tahmini ve kullanılan kömürün yerli veya ithal kaynaklı dağılımı gösteriliyor.
Hesaplamada bir tam telefon şarjı için 0,019 kilovatsaat elektrik tüketimi esas alınıyor. Ancak dernek, sonuçların kesin ölçüm olmadığını, cihazların özelliklerine ve kullanım koşullarına göre değişebileceğini belirtiyor.
TÜRKİYE'DE 92,6 MİLYON TON KÖMÜR YAKILDI
Kampanyanın hesaplamalarında Türkiye Elektrik İletim AŞ'nin 2025 yılı verileri kullanıldı.
Paylaşılan verilere göre termik santrallerde 62,5 milyon ton linyit ile 30,1 milyon ton taş kömürü, ithal kömür ve asfaltit tüketildi. Aynı dönemde Türkiye'nin toplam elektrik üretimi 356,9 milyar kilovatsaat oldu.
Bu veriler üzerinden yapılan hesaplamada, toplam elektrik üretiminin her kilovatsaati başına ortalama 259 gram kömür tüketildiği sonucuna ulaşıldı. Bu miktarın 181 gramı yerli, 78 gramı ise ithal kömürden oluşuyor.
KÖMÜRÜN BEDELİNİ EN ÇOK HANGİ BÖLGELER ÖDÜYOR?
Yeşil Düşünce Derneği, elektrik üretiminin çevresel etkilerinin ülke genelinde eşit dağılmadığına dikkat çekiyor.
Kampanyada Soma, Yatağan, Milas, Afşin-Elbistan, Çatalağzı ve İskenderun gibi kömürlü termik santrallerin bulunduğu bölgeler öne çıkarılıyor.
Dernek, bu bölgelerdeki yerleşim alanlarının, tarım arazilerinin, ormanların ve su kaynaklarının kömür madenciliği ile elektrik üretiminden etkilendiğini vurguluyor.
İnternet sitesinde yer alan etkileşimli harita sayesinde kullanıcılar Türkiye'deki büyük kömürlü termik santrallerin konumlarını, kullandıkları kömür türlerini ve kurulu güçlerini inceleyebiliyor.
RÜZGAR VE GÜNEŞİN ELEKTRİK ÜRETİMİNDEKİ PAYI YÜZDE 22
Kampanyada kömürden çıkışın elektrik üretiminin sona ermesi anlamına gelmediği de vurgulanıyor.
Paylaşılan verilere göre Türkiye'de 2025 yılında elektrik üretiminin yüzde 22'si rüzgar ve güneş enerjisinden sağlandı. Böylece bu iki kaynağın toplam payı ilk kez yüzde 20'nin üzerine çıktı.
Yeşil Düşünce Derneği, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, elektrik şebekesinin güçlendirilmesi ve enerji depolama sistemlerinin yaygınlaştırılmasıyla kömüre bağımlılığın azaltılabileceğini savunuyor.
DERNEK BAŞKANI TEKE: BİREYLERİ SORUMLU TUTMUYORUZ
Yeşil Düşünce Derneği Başkanı Özlem Taşdemir Teke, kampanyanın amacının vatandaşları elektrik tüketimleri nedeniyle suçlamak olmadığını belirtti.
Teke, elektrik üretiminde kullanılan kaynakların bireysel tercihlerden çok enerji politikalarıyla belirlendiğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"Bugün ne kadar kömür kullandığını soruyoruz, çünkü kullandığımız elektriğin önemli bir bölümü hâlâ kömürden geliyor ve bu bağ çoğu zaman görünmüyor. Burada bireyleri sorumlu tutmuyoruz. Biz kömürün prizimize kadar uzanan yolunu görünür kılmaya çalışıyoruz."
COP31'DE KARAR ALICILARA KÖMÜRDEN ÇIKIŞ ÇAĞRISI
Yeşil Düşünce Derneği, kampanyanın asıl muhatabının enerji politikalarını belirleyen karar alıcılar olduğunu açıkladı.
Dernek, yeni kömürlü termik santral ve maden projelerinin durdurulmasını, kömürden çıkış için somut bir takvim hazırlanmasını ve dönüşümden etkilenecek çalışanlar ile yerel toplulukların korunmasını sağlayacak adil dönüşüm politikalarının uygulanmasını talep ediyor.
Özlem Taşdemir Teke, bu yaklaşımı şu sözlerle ifade etti:
"Bu yüzden kampanyanın çağrısı bireylere ‘daha az tüket’ demek değil; yeni kömürlü termik santral ve maden projelerine son verilmesi, takvimli bir kömürden çıkış planı ve adil dönüşüm programı talebidir."
Antalya'da COP31 devam ederken başlatılan Kömüre Veda kampanyası, günlük elektrik tüketimi üzerinden Türkiye'nin enerji üretimindeki kömür bağımlılığını tartışmaya açmayı ve fosil yakıtlardan çıkış konusunda kamuoyu oluşturmayı hedefliyor.
