Türkiye’nin bor kaynaklarının geleceğin enerji teknolojileri arasında gösterilen proton-bor füzyonunda stratejik önem taşıyabileceği belirtildi. Yeditepe Üniversitesi ile Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi iş birliğinde düzenlenen IWPROBONO Uluslararası Çalıştayı’nda, proton-bor füzyonunun enerji üretimi ve sağlık alanındaki potansiyeli ele alındı.
23 ÜLKEDEN 85 ARAŞTIRMACI BİR ARAYA GELDİ
Yeditepe Üniversitesi’nde 5-8 Ekim tarihleri arasında düzenlenen çalıştay, Avrupa Birliği destekli COST CA21128 PROBONO Aksiyonu kapsamında gerçekleştirildi. Etkinliğe 23 ülkeden 85 araştırmacı katılırken, proton-bor füzyonundaki bilimsel gelişmeler, teknik zorluklar ve olası kullanım alanları değerlendirildi.
PROTON-BOR FÜZYONUNDA ENERJİ POTANSİYELİ
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi ve Bor Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Bülent Büyük, proton-bor füzyonunun son yıllarda lazer ve manyetik teknolojilerdeki gelişmelerle birlikte daha fazla araştırılmaya başlandığını söyledi. Büyük, proton-bor reaksiyonunun nötron açığa çıkarmaması ve reaksiyon sonucu oluşan alfa parçacıklarının yüklü olması nedeniyle önemli avantajlar sunduğunu belirtti. Büyük, “Dünya temiz, yoğun ve sürdürülebilir enerji üretimine odaklanmış durumda. Proton-bor füzyonu bu açıdan önemli avantajlara sahip” dedi.
BOR-11 TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK OLABİLİR
Türkiye’nin bor rezervlerine dikkat çeken Büyük, proton-bor füzyonunda kullanılan temel kaynaklardan birinin bor-11 izotopu olduğunu ifade etti. Büyük, “Reaksiyonun ana kaynaklarından biri bor-11 izotopu. Dünyada yüzde 70 bor rezervine sahip olan ülkemiz için bu ciddi bir önem taşıyor. Sürdürülebilir enerji üretimi mümkün hale geldiğinde ve mevcut teknik zorluklar aşıldığında Türkiye, dünyadaki en önemli stratejik yakıt sağlayıcı ülkelerden biri olabilir” diye konuştu.
KAMU, ÜNİVERSİTE VE ÖZEL SEKTÖR VURGUSU
Proton-bor füzyonunun yüksek maliyetli altyapı ve tesis yatırımları gerektirdiğini belirten Büyük, Türkiye’nin bu alanda özel sektör, üniversiteler ve kamu kurumları arasında ortak bir strateji oluşturmasının önemli olduğunu söyledi. Çalıştayda, Türkiye’nin yalnızca bor kaynağı açısından değil, teknolojik geliştirme ve uygulama kapasitesi bakımından da sürecin içinde yer almasının gerekliliği vurgulandı.
SAĞLIK ALANINDA DA KULLANIM POTANSİYELİ
Proton-bor füzyonunun yalnızca enerji üretimi açısından değerlendirilmediği de belirtildi. Büyük, reaksiyon sonucu ortaya çıkan alfa parçacıklarının başta kanser olmak üzere çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılmasına yönelik potansiyel bulunduğunu söyledi. Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İpek Karaaslan da proton-bor füzyonunun henüz deneysel aşamada olduğuna dikkat çekerek, Türkiye’nin özellikle proton ve bor içeren malzemelerin geliştirilmesi ile sağlık uygulamalarında rol üstlenebileceğini ifade etti.
“BU ÇALIŞMALARIN DIŞINDA KALMAK KAYIP OLUR”
Karaaslan, artan enerji ihtiyacı ve karbon sıfır hedefleri nedeniyle füzyon araştırmalarının önem kazandığını belirtti. Türkiye’nin bor kaynaklarının bu alanda avantaj sağlayabileceğini vurgulayan Karaaslan, “Ülkemizin bir bor ülkesi olduğunu düşünürsek bu çalışmaların içinde yer almamak büyük bir kayıp olur” dedi.
2035 İÇİN TİCARİ PROTOTİP HEDEFİ
Çin merkezli ENN Grup çalışanı Dr. Bing Liu ise şirketlerinin 2035 yılı itibarıyla ticari prototip ölçeğine geçmeyi hedeflediğini söyledi. Liu, “Bu aşamada yaklaşık birkaç metre ebatlarında olan reaktörün, bir normal mahalle içerisinde rahat ve güvenli bir şekilde temiz enerji üretimini sağlayabileceğini düşünüyoruz. Bu noktada gerekli çalışmalarımız devam etmektedir” ifadelerini kullandı.
