Türkiye’de nükleer tesislerin yönetim, güvenlik ve yetkilendirme süreçlerine ilişkin kapsamlı değişiklikler yürürlüğe girdi. Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) tarafından yapılan düzenlemeler; saha seçiminden ekipman imalatına, işletmeye alma testlerinden siber güvenliğe ve tesis içinde yapılacak teknik değişikliklere kadar geniş bir alanı kapsıyor.
MODÜLER REAKTÖRLER MEVZUATA GİRDİ
Yeni düzenlemeyle “modüler reaktör”, “reaktör modülü” ve “modüler üretim” kavramları mevzuatta açık şekilde tanımlandı. Fabrika ortamında standartlaştırılmış modüller halinde üretilebilen sistemler için yetkilendirme çerçevesi netleştirilirken, aynı tasarım ve işleve sahip birden fazla reaktör modülü tek bir ünite olarak değerlendirilebilecek.
NÜKLEER YAKIT VE SİBER GÜVENLİĞE YENİ ŞARTLAR
Nükleer maddenin tesise getirilmesi ve reaktöre yakıt yüklenmesi için güvenlik şartları sıkılaştırıldı. Gerekli emniyet ve kontrol sistemleri devreye alınmadan nükleer madde sahaya getirilemeyecek ve reaktöre yakıt yüklenemeyecek. Siber güvenlik planları da inşaat, işletmeye alma ve işletme lisansı süreçlerinin doğrudan parçası haline getirildi.
SAHA RAPORLARINDA ŞEFFAFLIK ADIMI
Nükleer santral sahalarına ilişkin raporların gizlilik ve ticari sır içermeyen özetleri, saha onayının ardından NDK’nin internet sitesinde yayımlanacak. Saha değerlendirmelerinde nüfus gelişimi, olası radyoaktif salımlar, doğal ve insan kaynaklı dış olaylar ile aynı sahadaki reaktörlerin birbirleriyle etkileşimleri de dikkate alınacak.
EKİPMAN VE TEST SÜREÇLERİNDE DENETİM ARTIYOR
Güvenlik açısından önemli ekipmanların imalatı NDK iznine tabi olacak. Kurumun belirlediği kontrol noktaları bildirilmeden üretime başlanamayacak. Hazır temin edilen kritik bileşenlerin de tesiste kullanılmadan önce test ve uygunluk değerlendirmesinden geçirilmesi gerekecek. İşletmeye alma testleri de önceden NDK’ye sunulan programlar doğrultusunda yürütülecek.
TESİS DEĞİŞİKLİKLERİ ÜÇ KATEGORİDE İZLENECEK
Nükleer tesislerde yapılacak değişiklikler güvenlik etkilerine göre üç kategoriye ayrılacak. En kritik değişiklikler NDK iznine tabi olacak, orta düzeydeki değişiklikler en az 20 iş günü önce bildirilecek, düşük riskli değişiklikler ise kayıt altında tutulacak. Aynı kapsamda kalıcı ve geçici değişikliklerin önceden değerlendirilmesi, bağımsız personelce gözden geçirilmesi, test edilmesi ve kayıt altına alınması zorunlu hale getirildi.
DİJİTAL TAKİP VE GÜVENLİK KÜLTÜRÜ
Nükleer santrallerde konfigürasyon yönetiminin bilgi işlem tabanlı olması zorunlu olacak. Böylece tesisin fiziksel yapısı, teknik belgeleri ve yapılan değişiklikler dijital olarak izlenebilecek. Çalışanların hata ve eksiklikleri yaptırım korkusu olmadan bildirebilmesi için de mekanizmalar kurulacak. Üst yönetimden başlayarak tüm çalışanların güvenlik kültürüne katkı sağlaması gerekecek.
3 AYLIK GEÇİŞ SÜRESİ
Yeni değişiklik ve konfigürasyon yönetimi yükümlülükleri için üç aylık uyum süresi öngörüldü. Tesis değişikliklerine ilişkin yeni izin ve bildirim sistemi de yayımdan üç ay sonra uygulanmaya başlayacak.
