Avrupa Birliği'ne ihracat yapan Türk şirketleri için karbon emisyonu artık yalnızca çevresel bir gösterge değil, ticari rekabeti doğrudan etkileyen bir maliyet unsuru haline geldi. AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın (SKDM) 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülük dönemine geçmesi, özellikle demir-çelik ve alüminyum sektörlerinde yeni bir süreci başlattı.
Düzenleme kapsamında Avrupa pazarına giren belirli ürünlerin üretim sırasında ortaya çıkardığı karbon emisyonları hesaplanıyor. Karbon yoğunluğu yüksek ürünler, uygulanacak hesaplama kurallarına göre daha fazla maliyetle karşılaşabiliyor.
AVRUPA'YA İHRACATTA KARBON HESABI BAŞLADI
AB'nin SKDM uygulaması, karbon yoğun ürünlerin ithalatında Avrupa'daki üreticilerle üçüncü ülkelerdeki üreticiler arasında karbon maliyeti açısından daha dengeli rekabet koşulları oluşturmayı hedefliyor.
2023 yılında başlayan geçiş döneminde şirketlerden emisyon verilerinin raporlanması isteniyordu. Bu süreçte doğrudan karbon ücreti uygulanmıyordu.
Ancak 1 Ocak 2026 itibarıyla sistemin mali yükümlülük aşamasına geçildi. AB ithalatçıları, kapsama giren ürünlerin emisyon değerlerine göre hesaplanan karbon maliyetinden sorumlu hale geldi.
2026 yılına ilişkin ilk yıllık beyanların ve sertifika yükümlülüklerinin 30 Eylül 2027 tarihine kadar yerine getirilmesi gerekiyor.
DEMİR-ÇELİK VE ALÜMİNYUM SEKTÖRÜNDE MALİYET RİSKİ
Yeni düzenlemenin Türkiye açısından en önemli etkilerinden biri metal sektöründe görülüyor.
Avrupa Birliği'ne demir-çelik ve alüminyum ihracatı yapan şirketlerin üretim süreçlerinde ortaya çıkan emisyon miktarı, ticari ilişkilerde daha belirleyici hale geliyor.
Karbon yoğunluğu yüksek üretim yapan işletmelerin ürünleri, düşük emisyonlu rakiplerine kıyasla maliyet dezavantajıyla karşılaşabilir.
Bu durum yalnızca ürün fiyatlarını değil, şirketlerin karlılığını, ihracat sözleşmelerini ve Avrupa pazarındaki rekabet gücünü de etkileyebilir.
KARBON MALİYETİNİ KİM ÖDEYECEK?
SKDM kapsamında doğrudan yasal yükümlülük Avrupa Birliği'ndeki ithalatçılara ait.
Ancak ithalatçıların karşılaştığı karbon maliyetinin ticari pazarlıklar ve sözleşme koşulları üzerinden Türk ihracatçılara yansıması mümkün.
Avrupalı alıcılar, tedarikçilerinden ürün bazında hesaplanmış ve doğrulanabilir emisyon verileri talep ediyor.
Bu nedenle Türk şirketleri açısından yalnızca üretim maliyetlerini düşürmek değil, ürünlerin karbon ayak izini doğru şekilde hesaplamak da önem kazanıyor.
KARBON VERİSİNİ HAZIRLAYAMAYAN ŞİRKETLER ZORLANABİLİR
S&P Global Energy tarafından ele alınan değerlendirmelerde, ihracatçıların emisyon verilerini hazırlaması ve doğrulama süreçlerini planlaması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Şirketlerin üretim süreçlerindeki emisyonları ölçmesi, tedarik zincirinden gelen verileri yönetmesi ve karbon maliyetlerini finansal planlamalarına dahil etmesi gerekiyor.
Doğrulanabilir emisyon verilerine sahip işletmeler, Avrupalı müşterilerinin taleplerine daha hızlı yanıt verebilirken veri eksikliği yaşayan şirketler ticari süreçlerde güçlüklerle karşılaşabilir.
TÜRKİYE'NİN EMİSYON TİCARET SİSTEMİ DE ÖNEM KAZANIYOR
Avrupa Birliği'nin karbon düzenlemesiyle birlikte Türkiye'deki Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) çalışmaları da ihracatçılar açısından önem taşıyor.
Türkiye'de uygulanacak karbon fiyatlandırmasının AB düzenlemesiyle ilişkisi, şirketlerin gelecekte karşılaşacağı toplam maliyet üzerinde etkili olabilir.
SKDM kuralları kapsamında, üretim yapılan ülkede ödenmiş ve gerekli koşulları karşılayan karbon bedellerinin AB'deki sertifika yükümlülüğünden mahsup edilmesi mümkün.
Bu nedenle Türkiye'deki karbon fiyatlandırma sisteminin kapsamı ve uygulama koşulları, ihracatçıların yakından takip ettiği başlıklar arasında bulunuyor.
2026'DA HANGİ SEKTÖRLER SKDM KAPSAMINDA?
Avrupa Birliği'nin mevcut düzenlemesi belirli ürün gruplarını kapsıyor. Bunlar demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerinde yer alan ürünlerden oluşuyor.
Düzenlemenin bütün ürünlere aynı şekilde uygulanmadığına dikkat çekiliyor. Kapsam, ilgili ürünlerin gümrük sınıflandırmasına ve mevzuatta belirlenen koşullara göre değişiyor.
İHRACATTA REKABETİN YENİ ÖLÇÜTÜ KARBON AYAK İZİ
Avrupa pazarında fiyat, kalite ve teslimat süresi gibi geleneksel rekabet unsurlarına karbon performansı da eklendi.
Üretimde enerji verimliliğini artıran, emisyonlarını azaltan ve verilerini doğrulanabilir hale getiren şirketler yeni ticaret koşullarına daha kolay uyum sağlayabilir.
Karbon yoğun üretim yapan işletmeler ise hem emisyon azaltımı için yatırım yapma hem de olası karbon maliyetlerini yönetme baskısıyla karşılaşabilir.
S&P Global Energy'nin SKDM, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi ve metal sektörüne ilişkin değerlendirmeleri de özellikle ihracatçıların erken hazırlık yapmasının maliyet risklerini yönetmede önemli olduğunu ortaya koyuyor.
