Türkmenistan’ın Karakum Çölü’nde yarım asrı aşkın süredir yanan Darvaza Gaz Krateri’nde alevlerin zayıfladığı bildirildi. “Cehennemin Kapıları” olarak bilinen krater, hem sıra dışı görüntüsü hem de metan emisyonları sebebiyle yeniden gündeme geldi.
ÇÖLÜN ORTASINDAKİ ATEŞ ÇUKURUNDA DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞİM
Orta Asya’nın en ilginç doğal oluşumlarından biri olarak gösterilen Darvaza Gaz Krateri, yıllardır Türkmenistan’ın en sıra dışı turistik noktaları arasında yer alıyor.
Karakum Çölü’nün ortasında bulunan ve futbol sahası büyüklüğünde olduğu belirtilen krater, onlarca yıldır yanmaya devam eden alevleriyle “Cehennemin Kapıları” adıyla anılıyor.
Ancak son veriler, kraterdeki yangının eski gücünü kaybettiğini gösteriyor.
ALEVLERİN ISI YOĞUNLUĞU YÜZDE 75’TEN FAZLA AZALDI
Doğal gaz alevlerini takip eden Capterio adlı şirketin kızılötesi görüntüleme analizine göre, kraterden yayılan ısı yoğunluğu son üç yılda yüzde 75’ten fazla düştü.
Türkmenistan yönetimi, çevresel etkiler ve insan sağlığına yönelik riskler sebebiyle kraterdeki alevleri kontrol altına alma hedefini daha önce gündeme getirmişti.
Buna rağmen alevlerin neden azaldığı konusunda kesin bir açıklama bulunmuyor. Hükümetin bölgede açtığı doğal gaz kuyularının etkili olmuş olabileceği belirtilirken, bazı veriler azalmanın bu çalışmalardan önce başlamış olabileceğini gösteriyor.
KÖKENİ TAM OLARAK BİLİNMİYOR
Darvaza Krateri’nin nasıl oluştuğuna ilişkin anlatılar hâlâ netlik kazanmış değil.
Yerel aktarımlara göre Sovyet jeologları, 1960’lar veya 1970’lerde Karakum Çölü’nde petrol ararken doğal gaz yatağına ulaştı. Zeminin çökmesiyle dev bir çukur oluştu.
Zehirli gazların çevreye yayılmasını önlemek isteyen jeologların krateri ateşe verdiği, alevlerin kısa sürede söneceğinin düşünüldüğü ancak yangının 50 yılı aşkın süredir devam ettiği belirtiliyor.
TURİSTLER İÇİN TEHLİKELİ AMA BÜYÜLEYİCİ BİR NOKTA
Darvaza Krateri, Türkmenistan’a giden macera tutkunlarının en çok görmek istediği yerlerden biri haline geldi.
Başkent Aşkabat’a yaklaşık dört saat uzaklıktaki bölgeye ulaşmak kolay değil. Türkmenistan’a girmek isteyen yabancı ziyaretçilerin vize alması ve davet mektubu sunması gerekiyor.
Buna rağmen krater, gece karanlığında ortaya çıkan alev görüntüsü ve çölün ortasındaki sıra dışı atmosferiyle uzun süredir turistlerin ilgi odağı.
METAN EMİSYONLARI TARTIŞMA KONUSU
Darvaza Krateri yalnızca turistik yönüyle değil, çevresel etkileriyle de gündemde.
Carbon Mapper verilerine göre krater, 2022-2025 döneminde saatte ortalama 1.300 kilogram metan saldı. Ekim 2025’te yapılan son ölçümde ise bu miktarın saatte 1.960 kilograma çıktığı ifade edildi.
Uzmanlara göre alevler, metanı karbondioksite dönüştürdüğü için ham metanın doğrudan atmosfere yayılmasını engelliyor. Ancak Türkmenistan’ın zaten yüksek metan emisyonuna sahip ülkeler arasında yer alması, kraterin çevresel tartışmalar içindeki yerini korumasına sebep oluyor.
ALEVLER AZALSA DA KRATER ETKİSİ BÜYÜK
Bölgeyi defalarca ziyaret eden rehberler, kraterdeki alevlerin önceki yıllara göre daha zayıf göründüğünü ancak alanın hâlâ etkileyici olduğunu aktarıyor.
Alevlerin bazı noktalarda 1,5 ila 1,8 metreye kadar yükseldiği belirtilirken, kraterin yakın zamanda tamamen söndürülmesinin kolay olmayabileceği değerlendiriliyor.
Darvaza Krateri, sönmeye başlayan alevlerine rağmen hem bilim insanları hem çevreciler hem de macera arayan gezginler için dünyanın en dikkat çekici noktalarından biri olmayı sürdürüyor.
