Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi kapsamında sıfır atık uygulamalarının küresel iklim değişikliğiyle mücadeleye sağlayabileceği katkıları ortaya koyan yeni bir rapor hazırlandı. Sıfır Atık Vakfı için hazırlanan çalışmaya göre, sıfır atık yaklaşımının yaygınlaştırılmasıyla 2050 yılına kadar toplam 149 milyar ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonunun önüne geçilebilir.
"Our Zero Waste Future – Sıfır Atıklı Geleceğimiz" adlı raporda, atık miktarının azaltılması, gıda israfının önlenmesi, ürünlerin yeniden kullanılması ve kaynak verimliliğinin artırılması gibi uygulamaların iklim üzerindeki olası etkileri değerlendirildi.
Çalışmada ayrıca küresel belediye atığı miktarının 2050 yılında 4,1 milyar tona ulaşabileceği öngörüldü. Türkiye'nin COP31 Başkanlığı kapsamında belirlediği 2035 hedefleri doğrultusunda, atık artışının sınırlandırılması ve döngüsel malzeme kullanımının artırılması gerektiği vurgulandı.
SIFIR ATIK UYGULAMALARIYLA 149 MİLYAR TONLUK AZALTIM POTANSİYELİ
COP31 İklim Yüksek Düzey Şampiyonluğu ve Sıfır Atık Vakfı için Eunomia Research & Consulting ile Shape Foundation tarafından hazırlanan 43 sayfalık rapor, sıfır atık uygulamalarının emisyon azaltımına yönelik potansiyelini ortaya koydu.
Rapora göre 2025-2050 döneminde bu uygulamaların ekonominin farklı alanlarına yayılmasıyla kümülatif olarak yaklaşık 149 milyar ton karbondioksit eşdeğeri emisyon önlenebilir.
Bu miktarın 37 milyar tonluk bölümünün belediye atıklarının daha iyi yönetilmesi, gıda israfının azaltılması, yeniden kullanım ve onarım uygulamalarından sağlanabileceği hesaplandı.
Kalan 112 milyar tonluk potansiyelin ise binaların, altyapının, araçların ve dayanıklı ürünlerin daha verimli kullanılmasından kaynaklandığı belirtildi.
2050'DE YILLIK EMİSYON AZALTIMI 9,6 MİLYAR TONA ULAŞABİLİR
Raporda sıfır atık uygulamalarının 2050 yılına kadar ulaşabileceği yıllık emisyon azaltım potansiyeline de yer verildi.
Hesaplamalara göre söz konusu yılda 9,6 milyar ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonunun önlenmesi mümkün olabilir.
Bu miktarın, 2024 yılında küresel ulaşım sektörünün neden olduğu 8,4 milyar tonluk emisyonun üzerinde olduğu belirtildi.
KÜRESEL ATIK MİKTARI 4,1 MİLYAR TONA ÇIKABİLİR
Sıfır Atık Vakfı için hazırlanan rapor, mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde dünya genelinde oluşan belediye atığı miktarında önemli artış yaşanabileceğini ortaya koydu.
2025 yılında yaklaşık 2,8 milyar ton olduğu tahmin edilen küresel belediye atığının, 2050'de 4,1 milyar tona ulaşabileceği öngörüldü.
Rapora göre dünya genelindeki belediye atıklarının yüzde 31'i kontrolsüz şekilde dökülüyor, açıkta yakılıyor veya su kaynaklarına karışıyor.
Yaklaşık 2,7 milyar insanın ise düzenli atık toplama hizmetlerine erişemediği ifade edildi.
Atıkların azaltılması ve yeniden kullanım uygulamalarının yaygınlaştırılması halinde belediye atıklarıyla bağlantılı yıllık net emisyonların 2050 yılında mevcut eğilim senaryosuna göre yüzde 44 düşürülebileceği hesaplandı.
GIDA İSRAFI KÜRESEL EMİSYONLARIN YÜZDE 8-10'UNDAN SORUMLU
Raporda gıda ve bahçe atıklarının, belediye atıklarının yaklaşık yüzde 49'unu oluşturduğu belirtildi.
Buna karşılık organik atıkların yalnızca yüzde 14'ünün kompostlama veya anaerobik çürütme yöntemleriyle değerlendirildiği aktarıldı.
2025 yılında yaklaşık 1,35 milyar ton gıda ve bahçe atığı oluştuğu, bunun yalnızca 185 milyon tonunun söz konusu yöntemlerle işlendiği tahmin edildi.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı verilerine de yer verilen raporda, 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,05 milyar ton gıdanın israf edildiği kaydedildi.
Gıda kaybı ve israfının küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10'undan sorumlu olduğu vurgulandı.
Gıda israfının önlenmesinin, atık depolama alanlarında ortaya çıkan metan emisyonlarının azaltılması açısından da önem taşıdığı belirtildi.
İNŞAAT VE ULAŞIMDA KAYNAK VERİMLİLİĞİ ÖNE ÇIKIYOR
Raporda malzeme kullanımının neden olduğu sera gazı emisyonları da incelendi.
Malzeme üretiminden kaynaklanan emisyonların yüzde 42'sinin inşaat sektörüne, yüzde 35'inin ise makineler, taşıtlar, metal ürünler ve elektronik gibi dayanıklı ürünlere yönelik üretimle bağlantılı olduğu belirtildi.
Malzemelerin daha verimli kullanılmasıyla 2050 yılına kadar konutlarda 20 ila 52 milyar ton, binek araçlarda ise 13 ila 26 milyar ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önlenebileceği hesaplandı.
Tüm dayanıklı ürünlerde bu potansiyelin 56 ila 112 milyar ton arasında olduğu ifade edildi.
Raporda Danimarka'daki bir yapı örneği üzerinden, mevcut bir binanın yıkılıp yeniden yapılmasının kapsamlı yenilemeye göre 19 kat daha fazla yeni malzeme gerektirdiği aktarıldı.
Lizbon'da yapılan bir modellemede ise günlük yolculukların mevcut araç filosunun yalnızca yüzde 3'ü kullanılarak karşılanabileceği hesaplandı.
DÖNGÜSEL EKONOMİDE 25,4 TRİLYON AVROLUK KAYIP
Sıfır Atık Vakfı'nın raporunda kaynakların verimsiz kullanılmasının ekonomik sonuçlarına da yer verildi.
Circle Economy ve Deloitte araştırmalarına dayandırılan değerlendirmeye göre, mevcut doğrusal ekonomik sistem nedeniyle her yıl yaklaşık 25,4 trilyon avroluk ekonomik değer kaybediliyor.
Bu tutarın küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 31'ine karşılık geldiği belirtildi.
Kayıpların 10 trilyon avroluk bölümünü hâlâ ekonomik değeri bulunan ancak atılan ürün ve malzemeler, 8,7 trilyon avroluk bölümünü enerji kayıpları oluşturuyor.
Bina, altyapı ve makinelerin erken yıpranmasından kaynaklanan kayıp 5,2 trilyon avro olarak hesaplanırken gıda kaybı ve israfının yıllık ekonomik maliyeti yaklaşık 650 milyar avro olarak açıklandı.
TÜRKİYE'NİN COP31 İÇİN 2035 HEDEFLERİ AÇIKLANDI
Raporda Türkiye'nin COP31 Başkanlığı kapsamında sıfır atık alanında öne çıkardığı iki küresel hedefe yer verildi.
İlk hedef, 2035 yılına kadar küresel belediye katı atık miktarında öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması olarak belirtildi.
Bu hedefin toplam atık miktarının yarıya düşürülmesi anlamına gelmediği, mevcut tahminlerde beklenen artışın en az yarı oranında sınırlandırılmasını amaçladığı vurgulandı.
İkinci hedef ise küresel döngüsel malzeme kullanım oranının mevcut yüzde 6,9 seviyesinden en az yüzde 15'e yükseltilmesi olarak açıklandı.
Rapora göre malzeme verimliliği, geri dönüşüm, atık yönetimi ve biyogaz uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla enerji sektörü kaynaklı sera gazı emisyonlarının 2035 yılına kadar yılda 1,5 milyar ton karbondioksit eşdeğerinden fazla azaltılmasına katkı sağlanabilir.
SAMED AĞIRBAŞ'TAN SIFIR ATIK MESAJI
Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, raporun önsözünde sıfır atık yaklaşımının yalnızca atıkların toplanması ve bertaraf edilmesinden ibaret olmadığını belirtti.
Ağırbaş, atık oluşumunun önlenmesi, yeniden kullanım, onarım, paylaşım ve kaynakların sorumlu biçimde değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye'nin COP31 Başkanlığı döneminde sıfır atığın uluslararası iklim gündeminde daha geniş yer bulduğuna işaret eden Ağırbaş, "Malzemelerin, kaynak kullanımının ve atık oluşumunun önlenmesi küresel iklim tartışmalarında daha güçlü bir konuma taşındı" dedi.
Enerji dönüşümünün iklim mücadelesindeki önemini koruduğunu ancak tek başına yeterli olmadığını belirten Ağırbaş, "Malzemelerin çıkarılmasından ürünlerin tasarımına, gıda üretiminden tüketim alışkanlıklarına kadar bütün süreçlerin dönüşmesi gerekiyor" ifadelerini kullandı.
Sıfır Atık Vakfı'nın Onursal Başkanı Emine Erdoğan'ın öncülüğünde büyüyen Sıfır Atık Hareketi'nin COP31 kapsamında uluslararası iş birlikleriyle yaygınlaştırılmasının hedeflendiği belirtildi.
Ağırbaş, İstanbul Sıfır Atık Eylem Platformu ve diğer girişimlerle ortaklıkların geliştirilmesi, yatırımların harekete geçirilmesi ve ölçülebilir ilerlemenin takip edilmesinin amaçlandığını ifade etti.