Mersin’de inşası süren Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nde üretim sürecinin başlamasıyla ortaya çıkacak radyoaktif atıkların, Ankara’nın Polatlı ilçesinde kurulması planlanan özel merkezde toplanması gündemde. Merkezde yalnızca santral kaynaklı atıkların değil, Türkiye genelinde radyoaktif madde kullanılan farklı alanlardan çıkan atıkların da kontrol altında tutulması hedefleniyor.
Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Hacettepe Üniversitesi Nükleer Enerji Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Ahmet Kağan Mercan, nükleer atık yönetiminde güvenlik, izolasyon ve teknik işleme süreçlerinin belirleyici olduğuna dikkat çekti.
KULLANILMIŞ YAKITLAR SANTRALDE BEKLETİLİYOR
Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Rosatom tarafından Mersin’de inşa ediliyor. Türkiye’nin ilk nükleer santrali olacak tesis, her biri 1200 megavat kurulu güce sahip 4 üniteden oluşuyor. Santralin toplam kurulu gücü 4 bin 800 megavat olacak.
İlk ünitede yıl sonunda test amaçlı elektrik üretimine başlanması hedeflenirken, santralde çalışmaların 4 ünitede eş zamanlı sürdüğü belirtiliyor.
Nükleer santrallerde en kritik başlıklardan biri kullanılmış yakıtların yönetimi olacak. Dr. Ahmet Kağan Mercan, reaktörlerden çıkan kullanılmış yakıtların uranyum ve plütonyum içerdiğini, bu nedenle hem radyolojik hem de güvenlik açısından özel bir süreç gerektirdiğini belirtti.
Mercan, “Nükleer reaktörlerde çıkan kullanılmış yakıtlar, yüksek miktarlarda uranyum ve plütonyum içerir. Bu maddeler çok yüksek radyotoksikiteye sahiptir ve radyoaktif bozunmaların devam etmesi sebebiyle ısı ve radyasyon yaymayı sürdürür.” dedi.
Kullanılmış yakıtların bu nedenle doğrudan atık tesislerine gönderilmediğini ifade eden Mercan, “Ortalama 5 yıl gibi bir süreyle santralin içinde yer alan havuzlarda bekletilir. 5 yıl sonunda radyoaktiflik seviyeleri azaldıktan sonra atık tesislerine nakledilir.” değerlendirmesinde bulundu.
ATIK TESİSLERİNDE FARKLI İŞLEMLER UYGULANIYOR
Akkuyu’da üretimin başlamasıyla yüksek, orta ve düşük aktiviteli radyoaktif atıkların ortaya çıkması bekleniyor. Yüksek seviyeli atıkların kullanılmış yakıtlardan, düşük ve orta seviyeli atıkların ise santralde kullanılan elbise, eldiven, ekipman ve benzeri malzemelerden oluşabileceği belirtiliyor.
Radyoaktif atıkların aktivite seviyelerine göre farklı işlemlerden geçirildiğini belirten Dr. Mecan, “Nükleer reaktörden çıkan radyoaktif maddelerin düşük, orta ve yüksek aktiviteli olanları bulunmaktadır. Her bir seviyede farklı işlemler yapılmaktadır.” dedi.
Mercan, düşük aktiviteli atıklarda camlaştırma ve bazı malzemelerde yüzey temizleme yöntemlerinin uygulanabildiğini ifade etti. Kullanılmış yakıtlarda ise ülke politikalarına bağlı olarak geri kazanım yapılabileceğini ya da bu atıkların nihai depolama için hazırlanabileceğini söyledi.
POLATLI’DA KURULACAK MERKEZDE TOPLANMASI PLANLANIYOR
Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nden çıkacak atıkların yanı sıra Türkiye genelinde radyoaktif madde kullanımından kaynaklanan atıkların da Ankara Polatlı’da kurulacak merkezde toplanması planlanıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yetkilileri, ÇED ve diğer izin süreçlerinin tamamlanmasının ardından merkezin inşasına başlanacağını belirtiyor. Tesisin en geç 2035 yılına kadar devreye alınması gerektiği ifade ediliyor.
Dr. Ahmet Kağan Mercan, bu tür tesislerin yalnızca depolama alanı olarak değil, radyoaktif atıkların bertaraf, geri dönüşüm veya nihai depolamaya hazırlık süreçlerinin yürütüldüğü özel merkezler olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Buralarda yüksek radyotoksik ortamların var olması ve nükleer silah üretiminde kullanılabilecek materyallerin bulunması sebebiyle daha yüksek güvenlikli, daha izole ve daha emniyetli bir alan gereklidir.” dedi.
Mercan, dünyadaki benzer tesislerin de bu güvenlik ve izolasyon kriterleri dikkate alınarak konumlandırıldığını ifade etti.
NİHAİ DEPOLAMA NASIL YAPILIYOR?
Radyoaktif atıkların yönetiminde nihai depolama, uzun vadeli güvenlik açısından en önemli aşamalardan biri olarak öne çıkıyor.
Dr. Mercan, nihai depolama yöntemine ilişkin şu bilgileri verdi:
“Nihai depolama radyoaktif atıkların sızdırmaz büyük fıçılar içine konularak toprağa gömülmesi veya kapalı tesislerde depolanmasıdır.”
Bu kapsamda Polatlı’da kurulacak merkezin, hem santral kaynaklı atıkların hem de Türkiye genelinde ortaya çıkan radyoaktif atıkların güvenli şekilde yönetilmesi için kritik bir tesis olması bekleniyor.
ÇERNOBİL’DEN ETKİLENEN ÇAYLAR DA GÜNDEMDE
Polatlı’da kurulması planlanan merkeze taşınması gündemde olan atıklar arasında, Çernobil kazasının ardından radyasyona maruz kalan çaylar da bulunuyor.
Dr. Ahmet Kağan Mercan, Çernobil’den etkilenen çaylarda radyoaktif maddelerin uzun yıllar kalıcılığını koruyabildiğini belirterek, bu nedenle söz konusu çayların gömülerek kontrol altında tutulduğunu ifade etti.
Mercan, çayların TENMAK’ın Çekmece’deki tesisinde muhafaza edildiğini, ancak Kanal İstanbul nedeniyle bölgenin taşınma ve yapılaşmaya açılma ihtimalinin gündeme gelmesiyle bu atıkların Polatlı’daki merkeze nakledilmesinin değerlendirildiğini söyledi.
