Küçük modüler reaktörlerin (SMR) 2050’ye kadar küresel nükleer kapasite artışının yaklaşık dörtte birini karşılaması beklenirken, Hacettepe Üniversitesi Nükleer Enerji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Ahmet Kağan Mercan, SMR teknolojilerinin geleceğini Enerji Haber’e değerlendirdi. Mercan, hedeflenen büyümenin oldukça hızlı bir dönüşüm gerektirdiğini söyleyerek, teknolojinin yaygınlaşmasında ilk projelerden elde edilecek işletme, maliyet ve lisanslama tecrübelerinin belirleyici olacağını vurguladı.
Dünya Nükleer Birliği (WNA) verilerine göre, mevcut reaktörlerin işletilmeye devam etmesi ve ülkelerin açıkladığı hedeflerin hayata geçirilmesi halinde küresel nükleer kurulu gücün 2050’ye kadar 1446 gigavata ulaşması öngörülüyor. Mevcut yaklaşık 403 gigavatlık kapasite dikkate alındığında, yaklaşık 1043 gigavat yeni kapasitenin devreye alınması gerekiyor. Bunun yaklaşık 260 gigavatının SMR’lerden oluşacağı hesaplanıyor.
“DÖRTTE BİRİNİ KARŞILAMAK ÇOK HIZLI BİR ADIM OLACAK”
Net sıfır hedefleri doğrultusunda nükleer enerjinin öneminin arttığına işaret eden Mercan, kesintisiz elektrik üretiminin bu süreçte öne çıkan başlıklardan biri olduğunun altını çizdi.
Güneş ve rüzgar gibi değişken yenilenebilir enerji kaynaklarının üretim karakteri ile nükleer enerjinin baz yük sağlayabilme özelliğine dikkat çeken Mercan, “Güneş ve rüzgar enerji kaynaklarında bir baz yükü oluşturamıyorsunuz. Fakat nükleerde bir baz yükü oluşturulabiliyor. Bu sebeple elektriğin önemli bir kısmının nükleerden karşılanması fikri öne çıkıyor” dedi.
SMR’lerin 2050’ye kadar yeni nükleer kapasitenin dörtte birine ulaşmasının iddialı bir büyüme anlamına geldiğini vurgulayan Mercan, “2050’ye kadar küçük modüler reaktörlerin devreye girip dörtte birini karşılayabilecek bir noktaya gelmesi çok hızlı bir adım olacaktır” dedi.
Mercan’a göre bu hedefin gerçekleşmesinde ABD, Japonya, Fransa, Rusya ve Çin gibi nükleer teknolojide öne çıkan ülkelerin atacağı adımlar önemli rol oynayacak.
İLK PROJELER DİĞER ÜLKELERİN YOLUNU AÇABİLİR
SMR teknolojilerinin yaygınlaşabilmesi için çalışan ilk projelerden elde edilecek deneyimin önemine değinen Mercan, maliyet, inşaat ve lisanslama süreçlerinin uygulamada görülmesinin diğer ülkelerin kararlarını hızlandırabileceğini belirtti.
Mercan, “Eğer bu ülkeler kendi ülkelerinde ya da başka bir ülkede bir küçük modüler reaktör çalıştırırsa ve bununla ilgili maliyet analizleri, inşaat tecrübeleri ve lisanslama süreçlerini elde ederse diğer ülkeler de hızlı bir şekilde buna adapte olacaktır” diye konuştu.
SMR projelerinin seri üretime yakın bir yaklaşımla geliştirilmesinin geleneksel büyük ölçekli reaktörlerden önemli ölçüde ayrıldığının altını çizen Mercan, reaktör içerisindeki buhar üreticisi ve pompa gibi birçok bileşenin daha entegre bir tasarım içinde üretilebilmesinin teknolojiye avantaj sağladığını kaydetti.
“KÜÇÜK REAKTÖR, DAHA AZ MALİYET ANLAMINA GELMİYOR”
SMR’lerin kompakt yapısının farklı bölgelerde kullanım olanağı sağladığını belirten Mercan, bu teknolojilerin özellikle izole ve ulaşımı zor alanlarda değerlendirilebileceğini söyledi. Ancak reaktör boyutunun küçülmesinin tüm maliyet kalemlerini aynı ölçüde azaltmadığını vurgulayan Mercan, güvenlik gereksinimlerinin devam ettiğine dikkat çekti.
Mercan, “Reaktörün küçülmesi demek, önemli maliyetler azalsa da güvenlik maliyetlerinde herhangi bir değişiklik olmayacağı anlamına geliyor” dedi. SMR’lerin ekonomik avantajının yalnızca boyut üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Mercan, “Küçük reaktör her zaman daha az maliyet anlamına gelmiyor. Buradaki en temel motivasyon aslında inşaat sürelerinin kısalması diyebiliriz” ifadelerini kullandı.
VERİ MERKEZLERİ SMR TALEBİNİ ARTIRABİLİR
Yapay zeka uygulamalarıyla birlikte hızla büyüyen veri merkezlerinin kesintisiz ve yüksek miktarda elektrik ihtiyacı da SMR teknolojilerinin geleceğini etkileyen unsurlardan biri olarak gösteriliyor.
Mercan, veri merkezlerinin yoğun enerji talebinin nükleer enerjinin bu tesislere doğrudan elektrik sağlayabileceği yeni modelleri gündeme getirdiğini söyledi. Dünyada teknoloji şirketlerinin veri merkezlerinin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla nükleer enerji seçeneklerini değerlendirmeye başlamasının SMR’lere yönelik ilgiyi artırdığının altını çizdi.
SMR’lerin kesintisiz elektrik sağlayabilme özelliğinin veri merkezleri ve enerji yoğun sanayi açısından önemli bir avantaj oluşturabileceğine işaret eden Mercan, bu eğilimin teknolojinin gelişim hızını artırabileceğini ifade etti.
TÜRKİYE’DE SMR’LER SANAYİ BÖLGELERİNDE ÖNE ÇIKABİLİR
Türkiye’nin uzun vadeli nükleer enerji planlarını da değerlendiren Mercan, 2050’li yıllara yönelik 20 gigavatlık nükleer kurulu güç hedefi içinde SMR’lerin de önemli bir yer edinmesinin beklendiğini söyledi.
Mercan, Türkiye’de SMR’lerin özellikle sanayi merkezlerinin yakınlarında konumlandırılmasının gündeme gelebileceğini ifade ederek, “Buradaki motivasyon özellikle sanayi merkezlerine yakın bölgelerde enerji santralleri kurarak sanayinin ve üretimin ihtiyaç duyduğu yoğun elektrik ihtiyacını karşılayabilmek” dedi.
SMR’lerin kullanımının yalnızca elektrik üretimiyle sınırlı kalmayabileceğini söyleyen Mercan, endüstriyel ısı ihtiyacı, deniz suyunun tuzdan arındırılması, izotop üretimi ve bazı tıbbi uygulamalar gibi farklı alanlarda da bu teknolojiden yararlanılabileceğini belirtti.
Bu yönüyle küçük modüler reaktörlerin elektrik üretiminin yanı sıra farklı sanayi alanlarına hizmet verebilecek bir teknoloji olarak değerlendirilebileceğini kaydetti.
YERLİ SMR İÇİN SANAYİ ALTYAPISI ÖN PLANDA
Türkiye’nin kendi SMR teknolojisini geliştirme hedefini de değerlendiren Mercan, böyle bir programın yalnızca bir nükleer reaktör tasarlamak anlamına gelmediğine dikkat çekti.
Nükleer teknolojilerin ülkelerin sanayi ve teknoloji altyapısını ileri seviyeye taşıyan alanlardan biri olduğunu belirten Mercan, “SMR teknolojisini geliştirmek sadece bir reaktör yapmak değil. Reaktöre uygun parçaların, malzemelerin ve üretim tekniklerinin diğer sanayi alanlarında da kullanılabilmesi ve bunlar için bir altyapı oluşturulması anlamına geliyor” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin bu hedef doğrultusunda yeni üretim teknikleri, malzeme teknolojileri, metalurji ve seramik alanlarında kapasitesini geliştirmesi gerektiğini vurgulayan Mercan, nükleer yakıt ve reaktör bileşenlerinin yüksek teknoloji gerektirdiğine işaret etti.
“SADECE NÜKLEER MÜHENDİSLER YETERLİ DEĞİL”
Yerli bir nükleer teknoloji ekosisteminin kurulabilmesi için insan kaynağının da geliştirilmesi gerektiğini belirten Mercan, sürecin yalnızca nükleer mühendislerinden oluşan bir kadroyla yürütülemeyeceğini söyledi.
Mercan, “Sadece burada nükleer mühendisler değil, nükleer mühendislerle beraber tüm sistemin altyapısında çalışabilecek elektrik, elektronik, inşaat, makine ve malzeme mühendislerinin yoğun bir şekilde nükleere kaydırılması gerekebilir” dedi.
Bu alanlarda eğitim programları ve sektöre yönelik özel kursların oluşturulabileceğini belirten Mercan, sanayinin nükleer standartlara uyum sağlayabilmesi için teknoloji geliştirme faaliyetlerinin kamu ve özel sektör işbirliğiyle desteklenmesi gerektiğini ifade etti.
Mercan’a göre yerli SMR hedefinin başarıya ulaşmasında reaktör tasarımından önce veya onunla eş zamanlı olarak malzeme, üretim, mühendislik ve insan kaynağı altyapısının oluşturulması gerekiyor.
SMR teknolojilerinin önümüzdeki dönemde nasıl bir ölçekte yaygınlaşacağı ise ilk projelerin maliyet, lisanslama ve işletme süreçlerinde ortaya koyacağı sonuçlarla daha net görülecek.
