Türkiye’de güneş ve rüzgar yatırımları hızla büyürken, santrallerin elektrik sistemine bağlantısı, trafo merkezlerindeki kapasite ve yüksek gerilim altyapısı yatırım süreçlerinde daha belirleyici hale geliyor. Global ENCO Proje Koordinatörü Reşat Demirbaş, yenilenebilir enerji yatırımlarında şebeke altyapısının üretim tesisleriyle birlikte planlanması gerektiğini söyledi. Enerji Haber’e özel değerlendirmelerde bulunan Demirbaş, “Tarlayı satın almadan önce şebekeyi analiz etmek artık proje geliştirmenin ilk adımlarından biri olmalı” dedi.
ŞEBEKE ALTYAPISI YATIRIMLARLA BİRLİKTE BÜYÜMELİ
Demirbaş, mevcut trafo merkezleri ve iletim altyapısının her bölgede aynı imkanları sunmadığının altını çizdi. Bağlantı kapasitesinin bölgesel olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Demirbaş, şebeke yatırımlarında yalnızca yeni trafo merkezlerinin yeterli olmayacağını kaydetti. Demirbaş, “Buradaki ihtiyaç sadece yeni trafo merkezleri yapmak değil. Yeni ve daha güçlü TM’ler, mevcut trafo merkezlerinin tevsi edilmesi, yeni hat bağlantıları, iletim hatları, koruma-kumanda sistemleri, reaktif güç yönetimi ve dijital şebeke altyapısının birlikte geliştirilmesi gerekiyor” dedi.
Demirbaş, önümüzdeki dönemde yatırımın önemli bir bölümünün üretim tesislerinin yanı sıra elektriği sisteme taşıyacak altyapıya yönelmesini beklediklerini ifade etti.
2035 HEDEFİ İÇİN SÜREÇLERİN HIZLANMASI GEREKİYOR
Türkiye’nin güneş ve rüzgar kurulu gücünü 2035 yılında 120 GW’a çıkarma hedefini değerlendiren Demirbaş, bu büyümenin yalnızca yeni santral yatırımlarıyla gerçekleştirilemeyeceğini söyledi.
Demirbaş, izin, bağlantı, kamulaştırma, proje onayları ve kabul süreçlerinin daha uyumlu yürütülmesi gerektiğini dile getirerek şunları kaydetti:
“Bir projenin teknik olarak yapılabilir olması ile ticari olarak zamanında hayata geçirilebilmesi arasında ciddi bir fark var. Bağlantı görüşleri, proje onayları ve kurumlar arasındaki koordinasyonun mümkün olduğunca paralel ilerlemesi yatırım süreçlerini hızlandırabilir.”
“ŞALT TARAFINDAKİ HATA BÜTÜN TAKVİMİ ETKİLEYEBİLİR”
Global ENCO Proje Koordinatörü Demirbaş, büyük ölçekli GES projelerinde panel ve konstrüksiyon kadar trafo merkezi ve şalt altyapısının da belirleyici olduğunun altını çizdi. Elektrik altyapısındaki mühendislik hatalarının santralin devreye alınmasını doğrudan etkileyebileceğine dikkat çeken Demirbaş, “Bir panelin tedarikindeki birkaç günlük gecikmeyle, yanlış tasarlanmış bir koruma sistemi veya eksik bir test prosedürünün etkisi aynı değil. Şalt tarafında yapılan bir hata sadece bir ekipmanı değil, bütün santralin devreye alma takvimini etkileyebilir.” dedi.
Demirbaş, kısa devre ve yük akışı analizleri, koruma koordinasyonu, topraklama, reaktif güç kontrolü, haberleşme ve SCADA entegrasyonunun büyük ölçekli projelerde öne çıkan mühendislik alanları olduğunu ifade etti.
“TARLAYI SATIN ALMADAN ÖNCE ŞEBEKEYİ ANALİZ ETMEK GEREKİYOR”
Yatırımcıların karşılaştığı trafo kapasitesi sorununa da değinen Demirbaş, altyapının yenilenebilir enerji yatırımlarının ne kadar gerisinde kaldığı konusunda Türkiye geneli için tek bir süre vermenin doğru olmayacağını söyledi.
Sorunun bölgesel olduğuna işaret eden Demirbaş, yenilenebilir enerji potansiyeli ve proje yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde kapasitenin daha hızlı dolduğunu belirtti.
Demirbaş, “Asıl mesele üretim yatırımlarının hızı ile şebeke yatırımlarının planlama ve devreye alma hızının aynı ritme getirilmesi. Tarlayı satın almadan önce şebekeyi analiz etmek artık proje geliştirmenin ilk adımlarından biri olmalı” dedi.
ÖZEL TRAFO MERKEZİ ÇÖZÜM OLABİLİR
Kapasitenin sınırlı olduğu uygun projelerde yatırımcının kendi trafo merkezini inşa etmesinin çözüm seçeneklerinden biri olduğunu belirten Demirbaş, özel TM kararının bağlantı koşulları analiz edilmeden alınmaması gerektiğini söyledi.
Demirbaş, bağlantı noktası, sistem koşulları, enerji iletim hattı mesafesi, koruma-kumanda gereksinimleri, kamulaştırma ve kurum onaylarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Demirbaş, EPC şirketlerinin bu noktada yatırımcıya mühendislik desteği sağlamasının önemine de değindi.
EPC MODELİNDE SÜREÇ TEK ELDEN YÖNETİLİYOR
EPC modelinin temel avantajının koordinasyon olduğunu söyleyen Demirbaş, mühendislik, ekipman tedariki, inşaat ve trafo merkezi çalışmalarının farklı yüklenicilere verilmesi halinde disiplinler arasındaki koordinasyonun yatırımcının sorumluluğunda kalabildiğini belirtti.
Global ENCO’nun yaklaşımını anlatan Demirbaş şöyle konuştu:
“Sadece kurulum yapan bir firma olmak yerine mühendislikten tedarike, şantiye saha yönetiminden tesisi devreye almaya kadar bütün süreci tek bir proje yönetimi altında birleştiriyoruz. Bu yaklaşım koordinasyon kaynaklı gecikme, tekrar işçilik, yanlış ekipman tedariki ve tasarım değişikliklerinin oluşturduğu riskleri azaltmayı amaçlıyor. GES, trafo merkezi, şalt, enerji iletim hattı ve devreye alma süreçlerinin aynı proje takvimi içinde yönetilmesi yatırımcı açısından oldukça önemli. Bir GES’in DC tarafı tamamlanmış olabilir ama TM hazır değilse santral enerji üretemez.”
Demirbaş, Global ENCO’nun hedefinin yatırımcıya yalnızca GES kurulumu sunmak değil; bağlantı noktasının değerlendirilmesinden mühendisliğe, TM ve şalt sahasından enerji iletim hattına, test ve devreye alma süreçlerine kadar projenin farklı aşamalarını aynı EPC yapısı içerisinde yönetmek olduğunu kaydetti.
