Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’daki ihtilafın petrol ve doğal gaz piyasalarında yarattığı baskıya dikkat çekerek, hükümetlerin enerji krizinde tüketicileri desteklerken geniş tabanlı fiyat indirimleri yerine daha hedefli politikalar uygulaması gerektiğinin altını çizdi. Ajans, Hürmüz Boğazı’ndaki aksamanın LNG arzını da olumsuz etkilediğini ve piyasalarda oynaklığı artırdığını belirtti.
TÜKETİCİ DESTEĞİNDE HEDEFLİ POLİTİKA
IEA’ya göre Orta Doğu’daki ihtilaf, jet yakıtı, dizel ve benzin dahil olmak üzere temel yakıtların fiyatlarında artışa yol açtı. Bu süreçte birçok hükümet, tüketicileri yüksek maliyetlerden korumak için acil önlemler duyurdu.
Ajans, bugüne kadarki en büyük acil durum petrol stoku salımıyla bu çabaları desteklediğini, ayrıca hükümetler, işletmeler ve hanehalkları için talep tarafı önlemlerine ilişkin öneriler yayımladığını açıkladı.
GENİŞ TABANLI DESTEKLERİN MALİYETİ
IEA’nın değerlendirmesinde, akaryakıt fiyat sınırlamaları veya vergi indirimleri gibi geniş tabanlı fiyat desteklerinin kamu maliyesi üzerinde baskı oluşturduğu ifade edildi.
Ajans, bu tür desteklerin ağırlıklı olarak daha yüksek gelirli hanelere fayda sağladığına işaret ederek, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılması için desteklerin fiyat şoklarına karşı en savunmasız hanehalklarına yöneltilmesi gerektiğini kaydetti.
BİLGİLENDİRME KAMPANYALARI TALEBİ AZALTABİLİR
IEA, iyi tasarlanmış kamu bilgilendirme kampanyalarının da enerji krizinde önemli rol oynayabileceğini vurguladı.
Ajansa göre bu kampanyalar, tüketicilerin yüksek enerji fiyatlarına maruz kalmasını azaltacak şekilde enerji talebini düşürmesine yardımcı olabilir. Böylece hem hanehalkı maliyetleri hafifletilebilir hem de piyasa üzerindeki baskı sınırlanabilir.
HÜRMÜZ BOĞAZI LNG PİYASALARINI SARSTI
IEA’nın doğal gaz ve LNG piyasalarına ilişkin değerlendirmesinde ise Orta Doğu’daki savaşın uluslararası gaz piyasalarında aksamalara neden olduğu bildirildi.
Mart ayının başından bu yana Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olmasının, nakliye trafiğini neredeyse durma noktasına getirdiği ve küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini piyasadan çektiği ifade edildi.
GAZ FİYATLARINDA OCAK 2023’TEN BU YANA EN YÜKSEK SEVİYE
IEA’ya göre mart ayındaki yoğun oynaklık döneminde Asya ve Avrupa’daki gaz fiyatları Ocak 2023’ten bu yana en yüksek seviyelere çıktı.
Bu artış, büyük LNG ithalat pazarlarında talebi zayıflatırken, 2025-2026 ısıtma sezonunda görülen piyasa dengelenme sürecini de sekteye uğrattı.
LNG ARZINDA İKİ YILLIK GECİKME UYARISI
IEA, krizin yalnızca kısa vadeli arzı değil, beklenen yeni LNG kapasitesini de etkileyebileceğini bildirdi.
Ajansın raporuna göre Katar’daki LNG sıvılaştırma altyapısında oluşan zarar, küresel yeni LNG arz dalgasını en az iki yıl geciktirebilir. Kısa vadeli arz kayıpları ve daha yavaş kapasite artışı nedeniyle 2026-2030 döneminde yaklaşık 120 milyar metreküp LNG arz kaybı yaşanabileceği belirtildi.
