Türkiye’nin önemli turizm merkezlerinden Antalya’nın kıyılarına ulaşan plastik atıklar, deniz ekosisteminin yanı sıra bölgenin turizm gelirini ve uluslararası imajını da tehdit ediyor. Alanya’da yürütülen araştırmada bazı noktalardaki mikroplastik yoğunluğunun, Akdeniz için daha önce bildirilen seviyelerin 60 ila 65 katına ulaştığı belirlendi.
Alanya Belediyesi tarafından kamuoyuyla paylaşılan bilimsel araştırma, Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi ve İstanbul Politikalar Merkezi Araştırmacısı Prof. Dr. Sedat Gündoğdu tarafından hazırlandı. Çalışma kapsamında Alanya kıyılarındaki dört noktadan ve iki arıtma tesisi çıkışından örnekler toplandı.
MİKROPLASTİK YOĞUNLUĞU 34 MİLYON PARÇAYI AŞTI
Araştırmanın ön değerlendirmelerine göre kıyılarda kilometrekare başına 1 milyon ile 34,05 milyon arasında mikroplastik parçacık tespit edildi. En yüksek değer Damlataş açıklarında ölçülürken Konaklı’da kilometrekare başına 7,9 milyon parçacık belirlendi.
Prof. Dr. Gündoğdu, bazı örnekleme noktalarında bulunan mikroplastiklerin yüzde 60 ila yüzde 93’ünün, geri dönüşüm tesislerindeki kırma işlemleriyle ilişkilendirilen parçalardan oluştuğunu vurguladı. Bu oran, araştırma ekibinin parçacıkların yapısı üzerinden yaptığı değerlendirmeye dayanıyor.
Mart 2026’dan itibaren Adana kıyılarından Mersin ve Alanya’ya, buradan Kemer ile Fethiye yönüne uzanan bölgede benzer kirlilik bildirimleri alındı. Ancak bu bildirimlerin tamamı aynı örnekleme programına dayanmıyor. Bilimsel saha çalışması, Alanya’daki belirli istasyonlarda gerçekleştirildi.
ACİL DURUM İLAN EDİLMELİ
Araştırmada Adana ve Mersin’deki plastik geri dönüşüm tesisleri, yasa dışı dökümler, yoğun yağışlar ve Akdeniz’in yüzey akıntıları muhtemel kaynaklar arasında gösterildi. Kirliliğin hangi tesisten ve ne oranda geldiğinin belirlenebilmesi için daha ayrıntılı izleme çalışmaları ile akıntı modellemelerine ihtiyaç bulunduğu kaydedildi.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre Akdeniz Bölgesi, 1 Ekim 2025 ile 30 Haziran 2026 döneminde normalin yüzde 44 üzerinde yağış aldı. İlkbahar yağışları ise normalin yüzde 86 üzerine çıkarak son 66 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Araştırmacılar, artan su akışının çevreye bırakılan plastikleri Seyhan ve Ceyhan havzalarından denize taşıyabileceğini değerlendiriyor.
Alanya Belediyesi, bölgede 140’tan fazla geri dönüşüm tesisi bulunduğuna işaret ederek denetimlerin artırılmasını istedi. Gündoğdu da yasa dışı deşarjların önlenmesi, tesislerde mikroplastik filtrelerinin zorunlu tutulması ve çıkış sularının düzenli takip edilmesi çağrısında bulundu.
Prof. Dr. Gündoğdu, ortaya çıkan tablo karşısında “Acil durum ilan edilmesi gerekiyor” dedi.
ADANA’DAKİ 170 TESİSİN TAMAMI DENETLENDİ
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Akdeniz’deki mikroplastik kirliliğine karşı yürütülen denetimlerin sonuçlarını açıkladı. Bakanlık ekipleri, 8-10 Eylül tarihlerinde Adana’da geri dönüşüm ve atık ithalatı alanında faaliyet gösteren 170 tesisin tamamında inceleme yaptı.
Kemal Deniz, Yenidam ve Metal Sanayi bölgelerinde 10 ekiple gerçekleştirilen denetimlerde çevre mevzuatına aykırı faaliyet gösterdiği belirlenen 13 tesise toplam 30 milyon 499 bin lira idari para cezası uygulandı. İncelemelerin ardından 12 tesisin faaliyeti durduruldu.
6 İLDE 28 TESİSİN FAALİYETİ DURDURULDU
Bakanlığın açıklamasına göre denetimler 1 Temmuz’dan bu yana Adana, Antalya, Hatay, Mersin, Gaziantep ve Muğla’da devam ettiriliyor.
Bu dönemde su ve deniz kirliliği ile atık faaliyetlerine yönelik 1.396 denetim gerçekleştirildi. Mevzuata aykırı faaliyet gösterdiği tespit edilen 76 tesise toplam 153 milyon 599 bin 814 lira ceza kesildi. Ayrıca 28 tesis hakkında faaliyet durdurma kararı verildi.
Uygulanan yaptırımlar, tesislerde çevre mevzuatına aykırı faaliyetler bulunduğunu gösteriyor. Ancak faaliyeti durdurulan tesislerin Alanya kıyılarında ölçülen mikroplastiklerin doğrudan kaynağı olduğunun belirlenmesi için ayrıca bilimsel inceleme yapılması gerekiyor.
İKİ EKONOMİ ARASINDA 325 KATLIK FARK
TÜİK verilerine göre Türkiye’nin turizm geliri 2025’te yüzde 6,8 artarak 65 milyar 230 milyon 749 bin dolara ulaştı. Alanya Belediyesi, Antalya’nın bu gelirden yaklaşık 17 milyar dolarlık pay aldığını açıkladı. Antalya’ya ilişkin tutar, TÜİK’in il bazında yayımladığı bir turizm geliri verisi değil, yerel yönetimin paylaştığı hesaplamaya dayanıyor.
Prof. Dr. Gündoğdu’nun verdiği yaklaşık 200 milyon dolarlık plastik atık ithalatı geliri ile Türkiye’nin toplam turizm geliri karşılaştırıldığında iki ekonomik büyüklük arasında yaklaşık 325 kat fark bulunuyor.
Ancak 200 milyon dolarlık tutar, ayrı bir resmî sektör istatistiği olarak yayımlanmış değil. Rakam, Gündoğdu’nun Alanya’daki toplantıda açıkladığı tahmini ekonomik değeri ifade ediyor.
AB’DEN GELEN ATIKTA TÜRKİYE İLK SIRADA
Eurostat verilerine göre Avrupa Birliği ülkeleri, 2025 yılında birlik dışına toplam 1,46 milyon ton plastik atık ve hurda gönderdi. Bunun yaklaşık 503 bin tonu Türkiye’ye ulaştı.
Türkiye böylece yüzde 34’ü aşan payla AB’nin plastik atık ihracatında ilk sırada bulundu.
KİRLİLİK ALMAN BASININA TAŞINDI
Antalya kıyılarındaki plastik kirliliği Almanya’da yayımlanan haberlere de konu oldu. Frankfurter Rundschau, Alanya’daki araştırmanın sonuçlarını, turistlerin şikayetlerini ve Çıralı çevresinde gönüllüler tarafından toplanan plastik atıkları okuyucularına aktardı.
Haberde, kirliliğin sürmesinin Türkiye’nin Akdeniz turizmindeki konumunu zayıflatabileceği değerlendirmesine yer verildi.
Alanya Belediye Başkanı Osman Tarık Özçelik de kıyılardaki kirlilik nedeniyle yerli ve yabancı turistlerden şikâyetler aldıklarını belirterek sorunun devam etmesi halinde bölgenin tercih edilme gücünün azalabileceğini söyledi.
Plastik kirliliğinin yabancı basına ve sosyal medyaya yansıması, çevresel zararın yanı sıra Türkiye’nin turizm markası açısından da ekonomik risk oluşturuyor.
