Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol tüketimindeki düşüşe rağmen motorin piyasasında yaşanan arz sıkıntısının 2027 yılında da devam edebileceğini açıkladı. Rusya ve Orta Doğu kaynaklı motorin ihracatındaki gerileme, rafineri üretimindeki aksamalar ve azalan stoklar piyasadaki daralmayı derinleştirdi. IEA, motorin fiyatlarındaki yüksek seyrin taşımacılık ve üretim maliyetleri üzerinden enflasyonu artırabileceğine işaret etti.
MOTORİN ARZINDAKİ DARALMA 2027'YE UZANABİLİR
IEA'nın 14 Ekim'de yayımladığı Petrol Piyasası Raporu, motorin arzındaki sorunların kısa sürede çözülemeyebileceğini ortaya koydu. Ajansa göre rafinerilerde yıl sonuna doğru beklenen üretim artışı, 2026 boyunca oluşan stok kayıplarını karşılamak için yeterli olmayacak.
2027'nin ilk çeyreğinde rafineri üretiminin yükselmesiyle motorin arzının talebi geçmesi bekleniyor. Ancak stokların yeniden oluşturulmasının zaman alacağı ve piyasadaki sıkışıklığın yılın ilerleyen dönemlerinde de hissedilebileceği belirtiliyor. IEA, arz koşullarının iyileşmesinde Orta Doğu'dan yapılan petrol ürünü ihracatının toparlanmasını belirleyici unsurlardan biri olarak gösteriyor.
RUSYA VE ORTA DOĞU'NUN MOTORİN İHRACATI YÜZDE 60 AZALDI
Motorin piyasasındaki arz kaybının önemli bölümü Rusya ve Orta Doğu'daki üretim ve sevkiyat sorunlarından kaynaklandı. IEA verilerine göre iki bölgenin toplam net motorin ve gaz yağı ihracatı, eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla günlük 1,3 milyon varil azaldı. İhracat miktarı 820 bin varile gerilerken düşüş oranı yüzde 60'ı aştı.
Orta Doğu'daki rafineri faaliyetlerinde yaşanan kesintiler ve Rusya'daki tesislerin saldırılar nedeniyle kapasite kaybetmesi, arzın azalmasında etkili oldu. Asya'daki sınırlı üretim de bu tabloya eklendi.
ABD ve Çin'in ihracatını artırmasına rağmen söz konusu ülkelerden gelen ek ürünler kayıpları karşılayamadı. Küresel motorin ihracatı ise eylülde yıllık bazda günlük yaklaşık 700 bin varil geriledi.
KÜRESEL PETROL TALEBİNDE 2,6 MİLYON VARİLLİK DÜŞÜŞ
Motorin piyasasında arz sorunu devam ederken dünya genelindeki toplam petrol tüketiminin de azalması bekleniyor. IEA, 2026'da günlük petrol talebinin önceki yıla göre 2,6 milyon varil düşerek 102,4 milyon varil seviyesine ineceğini tahmin ediyor. Bu gerilemenin yaklaşık dörtte birinin motorin tüketimindeki azalmadan kaynaklanacağı öngörülüyor.
2027'de ise petrol talebinin günlük 2 milyon varil artması bekleniyor. Buna karşın toplam tüketimin 2025'teki seviyesine ulaşamayacağı tahmin ediliyor. Küresel petrol arzında da 2026 yılında günlük ortalama 5,8 milyon varillik düşüş beklenirken 2027'de 7,7 milyon varillik artış öngörülüyor.
PETROL STOKLARINDA 509 MİLYON VARİLLİK KAYIP
IEA'nın raporunda küresel petrol stoklarındaki azalma da yer aldı. Eylül sonu itibarıyla dünya genelinde gözlemlenen petrol stokları, şubat sonundaki düzeyin 509 milyon varil altına indi.
Kara üzerindeki stokların ise en az 2016'dan bu yana kaydedilen en düşük seviyelere yakın olduğu belirtildi. Stoklardaki gerileme, yeni üretim veya taşımacılık kesintileri karşısında kullanılabilecek mevcut rezerv miktarını azaltıyor.
Ajansın tahminlerine göre rafinerilerde işlenen günlük ham petrol miktarı ekimde 81,3 milyon varile kadar düşebilir. Yıl sonunda ise bu miktarın 84,6 milyon varile yükselmesi bekleniyor. Ancak rafineri faaliyetlerinin artmasıyla birlikte kaybedilen stokların kısa sürede yerine konulması öngörülmüyor.
MOTORİN FİYATLARINDA ENFLASYON BASKISI SÜREBİLİR
Motorin arzındaki daralma, petrol ürünleri ithal eden ülkelerde maliyetler üzerinde baskı oluşturabiliyor. Karayolu taşımacılığı, tarım, sanayi ve lojistik faaliyetlerinde yaygın olarak kullanılan motorinin uluslararası piyasalarda pahalılaşması, üretim ve nakliye giderlerini artırabiliyor. IEA, motorin fiyatlarında görülen olağanüstü yükselişlerin ürün fiyatlarını artırarak hane halkının reel gelirini olumsuz etkilediğini ve enflasyonist baskıyı güçlendirdiğini belirtiyor.
TÜRKİYE'DE MOTORİNE ZAM GELECEK Mİ?
Küresel motorin arzındaki sıkıntı, petrol ve petrol ürünleri ithal eden Türkiye açısından da yakından izlenen gelişmeler arasında bulunuyor. Motorin maliyetlerindeki artış, özellikle taşımacılık, tarım ve üretim sektörlerinin giderlerini etkileyebiliyor.
Ancak IEA'nın ekim raporunda Türkiye'deki akaryakıt pompa fiyatları için belirli bir zam tarihi veya oranı açıklanmadı. Yurt içindeki motorin fiyatları, uluslararası ürün piyasalarının yanı sıra döviz kuru ve vergi düzenlemelerine bağlı olarak değişiyor. IEA'nın değerlendirmesine göre petrol talebindeki düşüş ve rafineri üretimindeki olası toparlanmaya rağmen motorin arzındaki sorunların 2027'de de devam etmesi bekleniyor.
