Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayelerinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık Hareketi 9. yılına girdi. Bu yılın teması, Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı COP31'e atıfla "0'dan COP31'e Dünya için Hep Birlikte" olarak belirlendi.
SIFIR ATIK COP31'İN ÖNCELİKLİ GÜNDEMİNDE
Antalya'da düzenlenecek COP31'in Eylem Gündemi'nde yer alan 10 öncelikli temadan biri Sıfır Atık oldu.
COP31'in 2035 Küresel Uygulama Hedefleri arasında da yer alan başlık kapsamında atık üretiminin azaltılması, geri dönüşümün artırılması ve metan salımının düşürülmesine yönelik çalışmalar yürütülecek.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 21 Eylül'de New York'ta düzenlenen COP31 Eylem Gündemi Lansmanı'nda, 2035'e kadar dünya genelindeki atık üretimindeki artışın yarı yarıya azaltılmasının hedeflendiğini açıkladı.
2017'DE YÜZDE 13'TÜ, 2025'TE YÜZDE 37,53'E ÇIKTI
Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017'de hayata geçirildi. "Dünya Ortak Evimiz" sloganıyla yürütülen proje, zaman içinde uluslararası çevre hareketine dönüştü.
Türkiye'de Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçen bina ve yerleşke sayısı 220 bine ulaştı. 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'te ise yüzde 37,53'e yükseldi.
Türkiye, geri kazanım oranını 2035'te yüzde 60'a, 2053'te ise yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor. Proje kapsamında bugüne kadar 28 milyon kişiye eğitim verildi.
90 MİLYON TON ATIK EKONOMİYE KAZANDIRILDI
2017'den 2025 yılı sonuna kadar toplam 90 milyon ton geri kazanılabilir atık lisanslı işletmeler tarafından işlenerek ekonomiye kazandırıldı.
Bu miktarın 36,1 milyon tonunu kâğıt ve karton, 10,2 milyon tonunu plastik, 3,5 milyon tonunu cam, 9,6 milyon tonunu metal, 30,6 milyon tonunu ise organik ve diğer geri kazanılabilir atıklar oluşturdu.
Geri kazanılan atıkların ekonomiye katkısı 365 milyar lira olarak hesaplandı.
54 MİLYON HANENİN BİR YILLIK ELEKTRİĞİNE EŞDEĞER TASARRUF
Sıfır Atık kapsamında geri kazanılan atıklarla 270 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlandı. Bu miktar, 54 milyon hanenin bir yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer olarak ifade edildi.
Aynı süreçte 2 trilyon litre su ve 60 milyar litre petrol tasarrufu sağlandı. Atık depolama alanı ihtiyacında da yaklaşık 390 milyon metreküplük, yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde tasarruf elde edildi.
Projeyle ayrıca Türkiye ormanlarının yaklaşık yüzde 7'sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi. Yaklaşık 180 milyon ton sera gazı salımının da önüne geçildi.
SIFIR ATIK İÇİN BM'DE TARİHİ ADIMLAR ATILDI
Sıfır Atık Hareketi'nin uluslararası alandaki en önemli adımlarından biri, 30 Mart'ın Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edilmesi oldu.
BM Genel Kurulu'nda 14 Aralık 2022'de kabul edilen kararla 30 Mart, Uluslararası Sıfır Atık Günü olarak belirlendi. Emine Erdoğan, aynı süreçte BM Genel Kurulu'nda Sıfır Atık konusunda konuşma yapan ilk Türk lider eşi oldu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de bu toplantıda BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulunun kurulacağını açıkladı. Kurul, 12 Nisan 2023'te resmen oluşturuldu ve başkanlığına Emine Erdoğan getirildi.
136 ÜLKEDEN 459 BİNDEN FAZLA GÖNÜLLÜ
"Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı" da hareketin uluslararası boyutunu genişleten adımlardan biri oldu.
Beyanı bugüne kadar 136 ülkeden 459 binden fazla Sıfır Atık gönüllüsü imzaladı. Ayrıca 50'den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da beyana destek verdi.
Sıfır Atık Projesi, 2018'de FAO, 2021'de UNDP ve UN-Habitat, 2022'de Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024'te ikinci kez Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026'da Green Organization tarafından ödüllendirildi.
SIFIR ATIK MAVİ İLE 375 BİN TON DENİZ ÇÖPÜ TOPLANDI
Sıfır Atık Hareketi'nin önemli ayaklarından biri de denizlerdeki kirliliğin azaltılmasına yönelik Sıfır Atık Mavi projesi oldu.
10 Haziran 2019'da başlatılan proje kapsamında 28 kıyı ilinde çalışmalar yürütülüyor. Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 375 bin ton deniz çöpü toplandı.
Bu miktarın yaklaşık 29 bin çöp kamyonuna karşılık geldiği ve atıkların denize ulaşmasının önlendiği bildirildi.
FETHİYE KÖRFEZİ'NDE 16,2 MİLYON METREKÜP DİP ÇAMURU ÇIKARILACAK
Sıfır Atık Mavi kapsamında 8 Eylül'de Fethiye Körfezi'nde dip çamuru temizliği ile Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi başlatıldı.
Yaklaşık 600 hektarlık alanda biriken 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamurunun körfezden çıkarılması planlanıyor. Üç yıl sürecek çalışmanın tamamlanmasıyla Fethiye Körfezi'nde ortalama 3,4 metre derinlik sağlanması hedefleniyor.
Göcek'te ise 17 koyda 896 deniz mapası ve 876 tonoz kullanılarak 856 tekneye hizmet verebilecek sistem oluşturuldu.
DOA SİSTEMİNDE 326 MİLYONDAN FAZLA AMBALAJ TOPLANDI
Türkiye'de Depozitosu Olan Ambalajlar Yönetim Sistemi'nin ulusal entegrasyon süreci 1 Temmuz 2026'da başladı.
25 Eylül itibarıyla sistem kapsamında 326 milyon 622 bin DOA logolu PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı. Sistemde kayıtlı kullanıcı sayısı da 3,3 milyonu geçti.
Vatandaşlara toplanan ambalaj başına 1 lira teşvik ödenirken, sistemle her yıl 25 milyar ambalajın toplanması ve Türkiye ekonomisine 30 milyar lira katkı sağlanması hedefleniyor.
TEK KULLANIMLIK PLASTİKLER İÇİN YENİ DÜZENLEME HAZIRLANIYOR
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını sınırlandırmaya yönelik yönetmelik hazırlığında da sona geldi.
Düzenlemeyle çevreye zarar veren ve plastik kirliliğini artıran tek kullanımlık ürünlerin kullanımının azaltılması hedefleniyor.
SIFIR ATIK KÖYLERİ COP31'E HAZIRLANIYOR
COP31 kapsamında Antalya'nın Aksu, Manavgat ve İbradı ilçelerinde belirlenen üç mahallede Sıfır Atık Köyleri oluşturuluyor.
Bu alanlarda Sıfır Atık atölyeleri, parklar ve pazar yerlerinin yanı sıra yeniden kullanım, geri dönüşüm, ileri dönüşüm ve organik atıkların değerlendirilmesine yönelik uygulamalar hayata geçirilecek.
SPORDAN EĞİTİME KADAR GENİŞ İŞ BİRLİĞİ
Sıfır Atık çalışmaları yalnızca belediyeler ve kamu kurumlarıyla sınırlı kalmadı.
Türkiye Basketbol Federasyonu ile "Sporda Sıfır Atık", Türkiye Futbol Federasyonu ile de lig ve kupa maçlarında farkındalık çalışmalarını içeren iş birlikleri yürütüldü. TRT Çocuk ekranlarında çocuklara yönelik 20 özel bölüm hazırlanırken "Sıfır Atık Elçileri" projesi kapsamında Hale ve Ömer karakterleri oluşturuldu.
Milli Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı ile yürütülen eğitim çalışmaları kapsamında 1 milyon 200 bin çocuğa ulaşıldı.
UNDP ile kadın kooperatifleri ve kadın üreticileri desteklemeye yönelik plastik kullanımının azaltılması projesi başlatıldı. Kocaeli'de ise sanayi ve belediye atıklarının yönetimi ile döngüsel ekonominin geliştirilmesine yönelik yeni bir proje uygulanacak.
SIFIR ATIK HAREKETİ 9. YILINDA YENİ HEDEFLERE ODAKLANDI
Türkiye'nin 2017'de başlattığı Sıfır Atık Hareketi, 9. yılında geri kazanım oranını artırma, deniz ve plastik kirliliğini azaltma, depozito sistemini yaygınlaştırma ve döngüsel ekonomiyi güçlendirme hedefleriyle devam ediyor.
Bu yıl Antalya'da düzenlenecek COP31 ise Sıfır Atık yaklaşımının uluslararası iklim gündemindeki yerini daha da görünür hale getirecek.
