Her yıl 14 Ekim'de düzenlenen Uluslararası E-Atık Günü, kullanılmayan elektrikli ve elektronik cihazların geri dönüşüme kazandırılması konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlıyor. 2018 yılında WEEE Forum tarafından başlatılan etkinliğin 2026 yılı teması ise “Fast Tech” olarak belirlendi. Bu yıl özellikle kulaklık, şarj kablosu, adaptör ve kısa ömürlü küçük elektronik ürünlerin oluşturduğu atıklara odaklanılıyor.
14 EKİM E-ATIK GÜNÜ NEDİR, NEDEN KUTLANIR?
Uluslararası E-Atık Günü, elektronik cihazların kullanım ömrü sona erdiğinde doğru yöntemlerle toplanmasını ve geri dönüştürülmesini teşvik etmek amacıyla her yıl 14 Ekim'de düzenleniyor.
İlk kez 2018'de WEEE Forum tarafından hayata geçirilen etkinlik, 2026'da dokuzuncu yılına ulaştı. Etkinlik kapsamında tüketiciler, üreticiler, kamu kurumları ve geri dönüşüm sektörüne elektronik atıkların doğru yönetilmesi çağrısı yapılıyor. Cep telefonları, bilgisayarlar, kablolar, pille çalışan cihazlar ve küçük ev aletleri, kullanım ömürlerini tamamladıklarında elektronik atık kapsamına girebiliyor.
2026 E-ATIK GÜNÜ TEMASI NE OLDU?
Bu yılın teması, düşük fiyatlarla satılan ve genellikle kısa süre kullanılan küçük elektronik ürünleri ifade eden “Fast Tech” oldu.
WEEE Forum, 2026 kampanyasının mesajını “Fast Tech | Don’t bin it, bring it!” olarak duyurdu. Türkçeye “Hızlı teknoloji: Çöpe atma, geri getir” şeklinde çevrilebilen mesajla, kullanılmayan elektroniklerin geri dönüşüm noktalarına ulaştırılması hedefleniyor.
Fast Tech kavramı, hızlı moda olarak bilinen tüketim alışkanlığına benzer şekilde, kolay satın alınan ve kısa sürede yenisiyle değiştirilen elektronik ürünleri tanımlıyor.
FAST TECH NEDİR, HANGİ ÜRÜNLERİ KAPSIYOR?
Fast Tech grubunda günlük yaşamda yaygın olarak kullanılan küçük elektronik cihazlar ve aksesuarlar bulunuyor.
Bu ürünler arasında kulaklıklar, USB adaptörleri, şarj kabloları, LED ışıklar, mini vantilatörler ve elektronik oyuncaklar yer alıyor. WEEE Forum, küçük boyutları ve düşük fiyatları nedeniyle bu ürünlerin çoğu zaman elektronik atık olarak değerlendirilmediğini belirtiyor. Kullanım dışı kalan bazı cihazlar evlerde saklanırken bazıları ise evsel çöpe atılıyor.
DÜNYADA ELEKTRONİK ATIK MİKTARI NE KADAR?
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) ve Birleşmiş Milletler Eğitim ve Araştırma Enstitüsü (UNITAR) tarafından hazırlanan Küresel E-Atık İzleme Raporu, elektronik atık miktarındaki artışı ortaya koydu.
Rapora göre dünya genelinde 2022 yılında 62 milyon ton elektronik atık oluştu. Bu miktarın yalnızca yüzde 22,3'ü resmi sistemler aracılığıyla toplanarak geri dönüştürüldü.
Mevcut eğilimin devam etmesi durumunda küresel elektronik atık miktarının 2030 yılında 82 milyon tona ulaşacağı öngörülüyor. Veriler, elektronik atık üretiminin belgelenmiş geri dönüşüm miktarına kıyasla yaklaşık beş kat daha hızlı arttığını gösteriyor.
ELEKTRONİK ATIKLARIN EKONOMİK DEĞERİ NE KADAR?
Elektronik atıkların içinde yeniden değerlendirilebilecek çok sayıda hammadde bulunuyor. Bakır, demir ve altın gibi metaller, geri kazanılabilecek malzemeler arasında yer alıyor.
2022'de dünya genelinde ortaya çıkan elektronik atıkların yaklaşık 31 milyon tonunu metaller oluşturdu. Aynı yıl elektronik atıkların içinde 17 milyon ton plastik ve 14 milyon ton diğer malzemeler bulunduğu hesaplandı. ITU verilerine göre 2022 yılında elektronik atıklarda bulunan metallerin toplam ekonomik değeri yaklaşık 91 milyar dolar seviyesine ulaştı.
AVRUPA'DA HER 10 KİŞİDEN 8'İ FAST TECH SATIN ALDI
WEEE Forum'un 2026 kampanyası kapsamında 12 Avrupa ülkesinde gerçekleştirdiği araştırmaya 10 bin 245 yetişkin katıldı. Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 87'sinin en az bir Fast Tech ürünü bulunuyor. Son bir yılda bu gruptan elektronik ürün satın aldığını belirtenlerin oranı ise yüzde 78 oldu.
18-29 yaş grubunda son bir yıl içinde Fast Tech satın alanların oranı yüzde 93'e yükseldi. Araştırmada düşük fiyatın satın alma tercihlerinde etkili olduğu belirlendi. Kullanılmayan küçük elektroniklerin yüzde 29'unun evlerde tutulduğu, bir bölümünün ise uygun geri dönüşüm sistemlerine ulaşmadığı tespit edildi.
ELEKTRONİK ATIKLAR NORMAL ÇÖPE ATILIR MI?
Kullanım ömrünü tamamlayan elektronik cihazların evsel çöpe atılmaması gerekiyor. Özellikle lityum iyon pil içeren ürünler, atık toplama ve ayrıştırma süreçlerinde yangın tehlikesi oluşturabiliyor.
Bu tür cihazlarda bulunan pillerin ezilmesi veya delinmesi, toplama araçlarında ve geri dönüşüm tesislerinde yangına neden olabiliyor. Elektronik cihazların normal çöpe atılması, içerdikleri değerli hammaddelerin geri kazanılmasını da engelliyor. Bu nedenle kullanılmayan cihazların elektronik atık toplama merkezlerine, resmi geri dönüşüm noktalarına veya uygun geri alma sistemlerine teslim edilmesi öneriliyor.
14 EKİM E-ATIK GÜNÜ'NDE ÜÇ TEMEL ÇAĞRI
WEEE Forum, 2026 kampanyasında elektronik atıkların doğru değerlendirilmesi için üç adıma odaklanıyor.
İlk olarak tüketicilerin, fiş, kablo veya pil içeren küçük cihazların da elektronik atık olabileceğini bilmesi isteniyor. İkinci adımda kullanım dışı kalan ürünlerin evsel çöpe atılmak yerine uygun toplama noktalarına götürülmesi öneriliyor. Üçüncü adımda ise elektronik ürün satan şirketlerin toplama ve geri dönüşüm sistemlerine katkıda bulunmasının desteklenmesi çağrısı yapılıyor.
