Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), kritik minerallere yönelik talebin artmasıyla küresel ticaretin yeniden şekillendiğini bildirdi. Kuruluşa göre bakır, nikel, lityum, kobalt, grafit ve nadir toprak elementleri; temiz enerji, elektrifikasyon ve dijital teknolojilerdeki dönüşümle birlikte sanayi politikalarının ve jeopolitik rekabetin merkezine yerleşti.
KRİTİK MİNERALLERE TALEP ARTIYOR
UNCTAD, haziran ayına ilişkin Küresel Ticaret Güncellemesi’ni yayımladı. Raporda, küresel ekonominin daha temiz enerji sistemlerine, elektrifikasyona ve dijital teknolojilere doğru hızlı bir dönüşüm içinde olduğu belirtildi.
Bu dönüşümün, özellikle bakır, nikel, lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri gibi kritik minerallere yönelik talebi artırdığı ifade edildi.
Rapora göre, dünyada lityum talebinin 2040’a kadar yüzde 350, grafit talebinin ise yüzde 130’dan fazla artması bekleniyor.
TEDARİK ZİNCİRLERİ AZ SAYIDA ÜLKEDE YOĞUNLAŞTI
UNCTAD, kritik mineral üretimi ve tedarik zincirlerinin sınırlı sayıda ülkede yoğunlaştığını vurguladı.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti, küresel kobalt maden üretiminin yüzde 74’ünü karşılıyor. Çin ise dünyadaki doğal grafitin yüzde 78’ini üretiyor. Avustralya, Şili ve Çin, küresel lityum üretiminin yüzde 70’ini birlikte sağlıyor.
Bu yoğunlaşma, kritik minerallerde tedarik güvenliği konusunu ülkelerin gündeminde daha önemli hale getiriyor.
ÜLKELER TİCARET POLİTİKALARINI YENİDEN ŞEKİLLENDİRİYOR
Raporda, kritik minerallere yönelik talep artarken tedarik risklerinin de büyüdüğü belirtildi.
Bu nedenle hükümetlerin, ticaret politikalarını kritik mineral arzını güvence altına almak, maden çıkarma alanında ulusal kapasiteleri geliştirmek ve küresel tedarik zincirlerinde daha güçlü konum elde etmek amacıyla kullandığı vurgulandı.
UNCTAD verilerine göre, 2020’den bu yana kritik minerallerde ihracata yönelik yaklaşık 100 farklı önlem devreye alındı.
PARÇALANMIŞ SİSTEM RİSKİNE DİKKAT ÇEKİLDİ
UNCTAD, daha fazla ülkenin kritik mineraller için rekabet etmesiyle “parçalanmış bir sistem” riskinin arttığını bildirdi.
Kuruluşa göre kritik mineral anlaşmaları, kuralları ve standartlarında yaşanabilecek parçalanma; fiyatları yükseltebilir, yatırım kararlarını zorlaştırabilir ve gelişmekte olan ülkeler üzerinde baskı oluşturabilir.
KOORDİNELİ YAKLAŞIM ÇAĞRISI
UNCTAD, kritik mineral ticaretinin açık, öngörülebilir ve kalkınma odaklı şekilde sürdürülebilmesi için daha koordine bir yaklaşım geliştirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Kuruluşa göre bu alanda alınacak kararlar ve yapılacak yatırımlar, kritik minerallerin küresel ticarette parçalanmış bir sistemin parçası mı yoksa dayanıklılık ve kalkınmanın temeli mi olacağını belirleyecek.
