Gökbilimciler, evrenin en gizemli yapılarından biri olan kara deliklerden çıkan kozmik jetlerin gücünü ilk kez doğrudan ölçmeyi başardı. Uluslararası bir araştırma ekibi tarafından gerçekleştirilen çalışma, bu jetlerin anlık enerjisinin yaklaşık 10 bin Güneş’in gücüne eşdeğer olduğunu gözler önüne serdi.
Araştırma, Samanyolu’nda yer alan ve Dünya’ya yaklaşık 7 bin 200 ışık yılı uzaklıkta bulunan Cygnus X-1 sistemi üzerinde gerçekleştirildi.
IŞIK HIZININ YARISINA ULAŞAN JETLER
Çalışmada elde edilen verilere göre, kara delikten fışkıran jetlerin saatte yaklaşık 540 milyon kilometre hızla hareket ettiği belirlendi. Bu hızın, ışık hızının yaklaşık yarısına denk geldiği belirtildi.
Bilim insanları, bu ölçümün kara delik davranışlarının anlaşılması açısından önemli bir eşik olduğunu vurguladı.
18 YILLIK GÖZLEM VERİSİ KULLANILDI
Araştırma, farklı ülkelerden teleskopların oluşturduğu küresel bir ağdan elde edilen 18 yıllık yüksek çözünürlüklü radyo gözlemlerine dayanıyor. Çalışma, bilim insanı Steve Prabu liderliğinde yürütüldü ve sonuçlar bilim dünyasının saygın yayınlarından biri olan Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.
“DANS EDEN JETLER” NASIL ÖLÇÜLDÜ?
Araştırmacılar, “dans eden jetler” olarak tanımlanan bu yapıların yön değiştirmesini analiz ederek güç hesaplaması yaptı. Jetlerin, kara deliğin etrafındaki yıldızdan gelen rüzgârın etkisiyle büküldüğü ve yön değiştirdiği gözlemlendi.
Bu hareketlerin bilgisayar modelleriyle incelenmesi sonucu jetlerin enerji seviyesi hesaplandı.
ENERJİNİN YÜZDE 10’U UZAYA TAŞINIYOR
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de kara deliğe düşen maddenin açığa çıkardığı enerjinin yaklaşık yüzde 10’unun bu jetler aracılığıyla uzaya taşındığının ortaya konulması oldu.
Bu oran, kara deliklerin yalnızca yutucu değil aynı zamanda güçlü enerji yayıcı sistemler olduğunu da gösteriyor.
KARA DELİK YILDIZINDAN BESLENİYOR
Cygnus X-1 sisteminde yer alan kara deliğin, yörüngesindeki mavi süperdev yıldızdan sürekli gaz çektiği ve bu süreçte jetlerin oluştuğu ifade edildi Bu etkileşim, jetlerin sürekliliğini sağlayan temel mekanizma olarak değerlendiriliyor.
EVRENİN YAPISINI ANLAMADA KRİTİK ROL
Bilim insanları, bu tür kozmik jetlerin galaksilerin oluşumu ve evrendeki büyük ölçekli yapıların şekillenmesinde önemli rol oynadığını belirtiyor.
Araştırma ekibi, geliştirilen yöntemin diğer kara delik sistemlerine de uygulanarak evrenin dinamiklerinin daha iyi anlaşılmasının hedeflendiğini vurguladı.
